PISjournal – Bliski istok više se ne oblikuje velikim govorima niti otvorenim ratovima. Danas se njime upravlja kroz tihi inženjering sukoba, proračunatu kontrolu haosa i dugoročno upravljanje krizama, umjesto njihovog rješavanja.
U tom kontekstu, američki izaslanik za Siriju Tom Barrack pojavljuje se kao jedan od ključnih stratega koji djeluju iza kulisa – ne kao suvereni donosilac odluka, već kao „arhitekta politike“ koji doprinosi preoblikovanju regije prema novoj logici: bez odlučujućih pobjeda, bez konačnih poraza, samo krhke, održive ravnoteže.
Barrack se ne pojavljuje u medijskom fokusu niti govori glasnim ideološkim tonom, ali se njegov uticaj vidi u potezima, a ne u izjavama. On pripada zapadnoj političkoj školi koja Bliski istok više ne vidi kao prostor koji se može obnoviti na modelu snažne nacionalne države, već smatra da je upravljanje fragmentacijom realističnije od pokušaja njenog okončanja. U skladu s tim, Barrack države ne posmatra kao jedinstvene političke entitete, već kao odvojene sigurnosne, ekonomske i društvene dosjee, od kojih svaki ima sopstvene alate kontrole.
Njegova važnost ne proizlazi samo iz zvanične funkcije, već i iz trenutka njegovog dolaska – u vrijeme kada su zapadne politike prešle s direktne vojne intervencije na nenametljiv uticaj, te s projekata „radikalnih promjena“ na strategije „niskobudžetnog iscrpljivanja“.
Upravljanje zastojem i kolapsom
U Siriji Barrackova uloga predstavlja kvalitativni zaokret u zapadnoj strategiji. Sirija se više ne posmatra kao projekat rušenja režima niti kao država spremna za političku obnovu. U toj viziji, postala je dugoročno zamrznut slučaj.
Cilj nije okončati sukob, već spriječiti bilo koju stranu da ostvari potpunu pobjedu, održavati više centara uticaja i koristiti sankcije kao alat političkog inženjeringa, a ne kao moralni instrument.
U regiji istočno od Eufrata nije uspostavljena alternativna vlast koja bi zamijenila državu. Umjesto toga, stvoren je kontrolabilan model, više povezan s ekonomijom i sigurnošću nego sa suverenitetom. Drugdje se sirijski režim tretira kao realnost koju treba obuzdavati, a ne legitimizirati; oslabiti, ali ne i srušiti.
Sirija je tako postala otvoreni laboratorij za upravljanje fragmentacijom, gdje se sukob dozvoljava u ograničenim okvirima, bez dopuštanja da eksplodira ili dođe do konačnog ishoda.
Liban predstavlja još oštriji pristup. Cilj nije spasiti državu, već spriječiti njen potpuni kolaps. Ekonomski neuspjeh, institucionalno propadanje i nestajanje srednje klase se tolerišu, dok se održava jedna crvena linija: izbjegavanje sveobuhvatnog građanskog rata.
Liban više nije država kojom se upravlja, već kriza kojom se rukovodi.
Uzastopni kolapsi koriste se kao sredstva pritiska, bez radikalnih rješenja ili narušavanja postojećih ravnoteža moći. Čak se i pitanje oružja nedržavnih aktera tretira kroz dugoročnu strategiju obuzdavanja, povezanu sa širim regionalnim balansima.Ovdje Liban funkcioniše kao prostor za slanje poruka: unutra signalizira da nema brzog rješenja, a spolja pokazuje da se haos može kontrolisati uz niske troškove.
Irak
Ako je Sirija laboratorij fragmentacije, a Liban model upravljanog kolapsa, Irak se pojavljuje kao sljedeća arena inženjeringa uticaja. Država iscrpljena ratovima, oslonjena na krhku rentijersku ekonomiju, s više naoružanih aktera i dubokim društvenim podjelama, predstavlja idealno okruženje za Barrackov pristup.
Vjerovatni scenarij ne upućuje na direktnu konfrontaciju s iranskim uticajem, već na postepeno slabljenje izvora moći, korištenjem ekonomije i energetike kao sredstava pritiska te instrumentalizacijom protesta bez dopuštanja da prerastu u sveobuhvatnu revoluciju.
U toj perspektivi, Irak nije država koju treba obnoviti, već ravnoteža koju treba održavati. Nema potpunog kolapsa, ali ni stvarnog oporavka – samo sredina koja sve aktere drži zavisnima od vanjskog posredovanja.
Barrackov pristup ne teži prekrajanju granica Bliskog istoka, već redefiniranju samog značenja države. Država ovdje nije suverenitet niti društveni ugovor, već sposobnost održavanja sigurnosti, pružanja minimalnih usluga i sprečavanja širokog haosa.On ne stvara nove mape; on postavlja plafone moći, reguliše ritam sukoba i odlučuje kada će se pitanja ostaviti da se „ohlade“, a kada ponovo aktivirati. Bliski istok, u ovom okviru, nije skup država, već niz upravljivih dosjea.
Barrackova strategija počiva na jednoj centralnoj pretpostavci: radikalna rješenja su skupa i neizvjesna, dok je upravljanje krizama jeftinije i dugoročno održivije. Ipak, to otvara duboko etičko i političko pitanje: proizvodi li ovakav inženjering stabilnost ili samo produžava haos?
Ove politike možda sprečavaju velike eksplozije, ali stvaraju iscrpljena društva, generacije bez perspektive i države bez stvarnog značenja. Inženjering koji zanemaruje humanost i pravdu može održavati privid mira, ali istovremeno sije sjeme odgođenih potresa. U Bliskom istoku kojim se upravlja, ali koji se ne rješava, Tom Barrack je manje mirotvorac, a više stalni upravitelj kriza.
