PISjournal – Posjet Emmanuela Macrona, predsjednika Francuske, Damasku ne može se smatrati samo službenim susretom ili korakom ka normalizaciji bilateralnih odnosa između Pariza i nove sirijske vlade.
Ova posjeta zapravo predstavlja znak ulaska sirijske krize u novu fazu redefinisanja političkog legitimiteta, geopolitičkog nadmetanja i pregovora o budućem obliku regionalnog poretka. Prisustvo prvog lidera jedne države članice Evropske unije u Damasku nakon pada vlade Bashara al-Assada nosi poruku koja nadilazi bilateralne odnose; poruku koja pokazuje da se pitanje Sirije pomjerilo iz faze promjene režima i građanskog rata u fazu nadmetanja oko oblikovanja poslijeratnog poretka.
Tokom više od jedne decenije rata, Sirija je bila poprište konkurencije regionalnih i međunarodnih aktera. Iran, Rusija, Turska, Sjedinjene Američke Države i arapske zemlje, svaki na svoj način, oblikovali su dio vojnih i političkih odnosa snaga u ovoj zemlji. Međutim, sada kada se nova politička struktura u Damasku pokušava konsolidovati, i sama priroda konkurencije dobija novi oblik. Glavno pitanje više nije ko će pobijediti u ratu, već ko će određivati pravila obnove, investicija, političkog legitimiteta i sigurnosnog poretka Sirije.
U tom kontekstu, Macronovu posjetu treba posmatrati kao dio nastojanja Evrope da spriječi vlastito isključivanje iz budućih procesa u Siriji. Evropska unija je tokom ratnih godina uglavnom djelovala kroz sankcije, humanitarnu pomoć i političku podršku opoziciji, dok na vojnom terenu praktično nije imala značajnu ulogu. Sada, kada započinje faza obnove, Evropa strahuje da bi ekonomski i politički prostor mogao u potpunosti pripasti drugim akterima poput Turske, arapskih zemalja Perzijskog zaljeva, Kine ili čak Rusije. Iz tog ugla, direktno prisustvo francuskog predsjednika u Damasku predstavlja pokušaj vraćanja Evrope za stol odlučivanja o budućnosti Sirije.
Važno je naglasiti da Macronovu delegaciju nisu činili samo diplomati. Prisustvo rukovodilaca velikih francuskih kompanija i investitora pokazuje da Pariz obnovu Sirije ne posmatra samo kao humanitarni projekat, već i kao priliku za širenje vlastitog ekonomskog uticaja u istočnom Mediteranu. Iskustva Iraka, Libana, pa čak i Ukrajine, pokazala su da poslijeratna obnova nije samo ekonomski proces, već i jedan od najvažnijih instrumenata stvaranja političkog uticaja nakon krize. Svaka zemlja koja uspije obnoviti infrastrukturu, energetske mreže, transport, telekomunikacije ili finansijski sistem ratom pogođene države, u praksi ostvaruje dugoročan uticaj na njenu strukturu odlučivanja.
S druge strane, nova sirijska vlada također ima jasne motive za prihvatanje ove posjete. Ahmad al-Sharaa dobro razumije da opstanak nove vlasti ne može biti osiguran samo vojnom pobjedom. Međunarodni legitimitet, privlačenje stranih investicija, ublažavanje sankcija i povratak Sirije u globalnu ekonomiju jednako su važni za učvršćivanje vlasti. Iz tog ugla, prisustvo francuskog predsjednika u Damasku nije samo diplomatski uspjeh, već i znak početka postepenog izlaska Sirije iz međunarodne izolacije.
Naravno, ovaj legitimitet nije bezuslovan. Macronova retorika u Damasku jasno je pokazala ovu činjenicu. Naglašavanje „nezavisne, ujedinjene, pluralističke Sirije koja živi u miru sa svojim susjedima“ zapravo predstavlja oblik uslovnog legitimiranja. Evropa je prihvatila novu vladu kao postojeću političku realnost, ali istovremeno nastoji putem instrumenata poput ekonomske pomoći, obnove i postepenog ukidanja sankcija uticati na pravac unutrašnjih promjena u Siriji. Drugim riječima, Evropa ne želi samo uspostaviti odnose s Damaskom; ona želi imati ulogu i u procesu izgradnje države i institucija buduće Sirije.
Istovremeno, podudarnost ove posjete s eksplozijama u Damasku, u kojima je povrijeđeno više desetina ljudi, podsjeća na važnu činjenicu: Sirija još uvijek nije ušla u fazu trajne stabilnosti. Poslijeratne vlade se obično godinama suočavaju s povremenim sigurnosnim incidentima, oružanim grupama, unutrašnjim rivalstvima i terorističkim prijetnjama. Zbog toga su ekonomska obnova i sigurnosna obnova dva paralelna procesa čiji uspjeh zavisi jedan od drugog. Nijedna velika investicija neće biti realizovana bez minimalnog nivoa sigurnosti, a nijedna sigurnosna stabilnost neće biti održiva bez poboljšanja ekonomskih uslova.
Na regionalnom nivou, ova posjeta također šalje važne poruke drugim akterima. Turska, koja se danas smatra jednom od najuticajnijih sila prisutnih u Siriji, pažljivo će pratiti proces povratka evropskih zemalja. Arapske zemlje, koje su tokom posljednje dvije godine nastojale vratiti Damask u strukturu arapskog političkog sistema, sada se suočavaju s novom fazom konkurencije nakon aktivnijeg ulaska Evrope. Rusija, iako i dalje ostaje jedan od sigurnosnih aktera u Siriji, zbog dugotrajnog angažmana u ratu u Ukrajini više nema iste ekonomske i političke kapacitete za potpuno upravljanje sirijskim dosjeom kao ranije. Upravo ova okolnost otvara veći prostor za djelovanje evropskih aktera.
Sa teorijskog stanovišta, ono što se danas događa u Siriji predstavlja primjer prelaska iz „geopolitike rata“ u „geoekonomiju obnove“. U prvoj fazi krize, akteri su se nadmetali za kontrolu teritorije, vojnu ravnotežu i promjenu vlasti; međutim, u sadašnjoj fazi konkurencija se vodi oko kapitala, infrastrukture, transportnih koridora, energije, luka i ekonomskog uticaja. Zbog toga Macronova posjeta, više nego simboličan potez, predstavlja dio šire geoekonomske konkurencije stranih sila za pozicioniranje u Siriji nakon rata.
U tom okviru, pitanje sankcija također će postati jedan od najvažnijih instrumenata pregovaranja. Veliki dio uspjeha nove sirijske vlade zavisit će od stepena ublažavanja ekonomskih ograničenja i mogućnosti pristupa zemlje globalnom finansijskom sistemu. Evropa će vjerovatno koristiti sankcije ne samo kao sredstvo pritiska, već i kao polugu za usmjeravanje ponašanja vlasti u Damasku; politika koja već ima presedane u drugim međunarodnim slučajevima.
Na kraju, posjetu Emmanuela Macrona treba posmatrati kao početak nove faze u sirijskom pitanju, a ne kao završetak krize. Ova posjeta pokazuje da se prostor konkurencije premjestio sa vojnih bojišta na područja diplomatije, političkog legitimiteta, investicija i obnove. Ako je tokom prethodnih godina glavno pitanje bilo ko će upravljati Sirijom, danas je važnije pitanje ko će izgraditi njenu buduću ekonomsku, političku i sigurnosnu strukturu.
Zbog toga posjetu francuskog predsjednika treba razumjeti kao susret četiri strateške logike: uslovno legitimiranje nove sirijske vlade, aktivni povratak Evrope u bliskoistočne odnose snaga, početak geoekonomske konkurencije oko obnove i oblikovanje novog regionalnog poretka u kojem se uticaj država više neće određivati isključivo vojnom moći, već kapitalom, tehnologijom, obnovom i ekonomskom diplomatijom.
Budućnost Sirije će u velikoj mjeri zavisiti od ovog nadmetanja; nadmetanja koje se više ne odvija u rovovima, ali čiji rezultati mogu biti jednako presudni za određivanje ravnoteže moći na Bliskom istoku.
Ekskluzivno PISjournal
