PISjournal – Nedavna kolumna Thomasa Friedmana u The New York Timesu, u kojoj je izjednačio Američku imigracijsku i carinsku službu (ICE) s Hamasom, upada u analitičko pojednostavljenje koje u konačnici više prikriva nego što pojašnjava.
Problem ne leži samo u činjeničnoj nepreciznosti ili grešci u razmjeri, već u dubljoj konceptualnoj zbrci u vezi s prirodom suverene vlasti, legitimnom upotrebom nasilja i njenim uključivanjem u savremeni politički poredak. Iz historijske i strukturne perspektive, relevantna analogija nije između ICE-a i palestinske organizacije otpora, već između ICE-a i klasičnih državnih aparata kolonijalnog naseljavanja, posebno onih koji su osmišljeni za prisilno upravljanje populacijama koje se smatraju problematičnim ili viškom.
Ova razlika nije manji terminološki spor. Naprotiv, ona nam omogućava da pravilno pozicioniramo genealogiju onoga što je opisano kao nekropolitika: institucionalizirana sposobnost odlučivanja koji životi zaslužuju zaštitu, koji mogu biti izloženi ekstremnoj nesigurnosti i pod kojim uslovima su određeni subjekti isključeni iz efektivnog političkog članstva. Daleko od toga da je anomalija koja se vraća iz kolonijalnih periferija, ova logika je dio temeljnog tkiva zapadne modernosti i danas se odvija sa zapanjujućom koherentnošću i na domaćoj i na međunarodnoj sceni.
Predlažući provokativno poređenje, Friedman previđa fundamentalnu ontološku razliku između entiteta koje izjednačava. Hamas djeluje s pozicije definirane okupacijom, opsadom i odsustvom međunarodnog priznanja. Njegov politički i vojni manevarski prostor uslovljen je radikalnom asimetrijom, a njegova sposobnost vršenja vlasti je trajno osporavana, ograničena i fragmentirana. ICE je, nasuprot tome, centralna agencija potpuno suverene i hegemonističke države, obdarena zakonskim ovlaštenjem da vrši prisilu unutar vlastite teritorije i podržana pravnim okvirom koji ne samo da legitimizira već i normalizuje njegove postupke.
Funkcija ICE-a nije da odgovori na ekvivalentnu vojnu prijetnju, već da upravlja populacijama klasifikovanim kao neregularne ili nepoželjne unutar metropolitanskog prostora. Dugotrajno pritvaranje bez pravičnog postupka, razdvajanje porodica, ubrzana deportacija i sistematska proizvodnja pravne nesigurnosti predstavljaju uobičajene alate tehnologije upravljanja usmjerene na očuvanje određenog političkog i demografskog poretka.
Ova racionalnost je uporediva sa racionalnošću aparata za kontrolu stanovništva razvijenih u doseljeničko-kolonijalnim kontekstima: ne teži porazu simetričnog protivnika, već regulisanju, fragmentiranju i obuzdavanju kolektiva koji su a priori definisani kao problem. Razdvajanje djece na južnoj granici SAD-a nije izuzetak, već savremeni primjer primjene moći koja se već dugo koristi u upravljanju marginaliziranim populacijama.
Kolonijalno ogledalo: ICE i bumerang koji nikada nije otišao
Iz ove perspektive, postaje neophodno rigorozno preispitati liberalni narativ koji ove prakse tumači kao navodni „povratak imperijalnog bumeranga“. Prema ovom tumačenju, metode prisile razvijene u kolonijama neočekivano bi se vratile u metropolitanski centar, poremetivši unutrašnji poredak koji je prethodno bio uređen vladavinom prava. Implicitna pretpostavka je da je nasilje prvobitno bilo vanjsko i da njegov domaći izgled predstavlja historijsku anomaliju.
Ovo tumačenje je obmanjujuće. Nekropolitičko nasilje nije izvezena tehnika koja se kasnije vraća; ono je konstitutivna komponenta zapadne političke arhitekture od njenog nastanka. Formiranje Sjedinjenih Država kroz sistematsko raseljavanje autohtonog stanovništva i porobljenu ekonomiju postavilo je temelje za dvojnu strukturu: punopravno građanstvo za neke, a trajno izlaganje prisili za druge. Politički liberalizam se historijski zasnivao na diferencijalnoj raspodjeli prava, u kojoj proklamovana univerzalnost zavisi od efektivnog isključenja subjekata definisanih kao nepotpuno ljudski ili politički manjkavi.
Ono što primjećujemo u savremenim praksama ICE-a nije povratak stranog nasilja, već unutrašnja aktivacija uvijek dostupnog repertoara. Granica ne funkcionira samo kao teritorijalna granica, već kao privilegirani prostor za proizvodnju kategorija čovječanstva. Pripovijedajući ovo nasilje kao vanjsku kontaminaciju, liberalni diskurs čuva fikciju suštinski neutralne pravne države, koju samo epizodno remete imperijalni ekscesi.
Međutim, ovdje ne djeluju dvije suprotstavljene logike. Ista zakonitost koja štiti građanina omogućava izuzetnost primijenjenu na migranta. Ovo nije kontradikcija, već strukturna komplementarnost. Zakon djeluje kao selektivna tehnologija koja proizvodi zaštitu za neke i ekstremnu ranjivost za druge. U tom smislu, nasilje koje provodi ICE ne predstavlja anomaliju unutar liberalnog poretka, već njegovo uobičajeno funkcioniranje u uslovima političkog, ekonomskog i demografskog pritiska.
Stalna prijetnja Iranu
Ista logika se izražava s još većom jasnoćom u području vanjske politike, gdje slučaj Irana nudi posebno ilustrativan primjer. Odnos između Sjedinjenih Država, njihovih saveznika i Islamske Republike otkriva globalnu dimenziju ove nekropolitičke racionalnosti, u kojoj takozvani „poredak zasnovan na pravilima“ funkcionira manje kao univerzalni normativni okvir, a više kao sredstvo za selektivnu legitimizaciju upotrebe sile.
Događaji iz rata iz juna 2025. godine, kao i napetost koja traje do danas, ne predstavljaju izuzetan prekid. Oni odgovaraju na dobro uspostavljeni strukturni obrazac. Izraelska ofanziva pokrenuta nakon najave novih pregovora u Muscatu jasno je pokazala instrumentalizaciju diplomatskog procesa kao taktičkog pokrića za planiranu vojnu akciju. Ovo nije bio sistemski neuspjeh, već koherentna upotreba njegovih dvosmislenosti, izvedena uz američku materijalnu i političku podršku.
Strateški uticaj je bio značajan. Preostalo povjerenje u korisnost zapadnih diplomatskih kanala je ozbiljno narušeno. U tom kontekstu, pregovori prestaju da se doživljavaju kao mehanizam deeskalacije i počinju se shvatati kao potencijalno neprijateljski prostor. Dakle, na međunarodnom nivou se reprodukuje ista logika koja upravlja domaćom sferom: norma se ne krši otvoreno, već se selektivno suspenduje za one koji su prethodno definisani kao izuzetak.
Reakcija evropskih prijestolnica nakon sukoba potvrdila je ovu asimetriju. Preventivna osuda Irana i automatsko ponavljanje prava na samoodbranu aktera koji je započeo neprijateljstva otkrili su institucionalizirani dvostruki standard. Iran se dosljedno pojavljuje kao problematični subjekt, čija se sama sposobnost da odgovori tumači kao agresija. Proglašena neutralnost međunarodnih institucija u praksi funkcionira kao mehanizam za stabilizaciju postojeće neravnoteže snaga.
Za Iran, i za široke sektore globalnog Juga, ova epizoda je učvrstila strateški i kognitivni prekid. Očekivanje da međunarodni sistem može ponuditi minimalne garancije predvidljivosti ili suzdržanosti bilo je duboko narušeno. Diplomatija se tako otkriva kao još jedno polje konfrontacije, gdje strukturna asimetrija predodređuje ishode.
Posljedica je razumljiva strateška promjena smjera. Odbrambena samodovoljnost – vojna, tehnološka i ekonomska – prestaje biti ideološka opcija i postaje osnovni uslov opstanka. Ona ne reaguje na ekspanzionistički impuls, već na racionalno tumačenje okruženja u kojem multilateralne garancije djeluju selektivno.
Lekcija je trezvena i lišena nepotrebne dramatizacije. Napetost s Iranom nije proizvod diplomatskog nesporazuma koji bi se mogao ispraviti proceduralnim prilagođavanjima. To je predvidljiv rezultat poretka koji hijerarhijski raspoređuje suverenitet. Sjedinjene Države se ne suočavaju s egzistencijalnom prijetnjom, već s izazovom koji predstavlja upornost aktera koji nisu voljni prihvatiti podređenu integraciju. Slično tome, migrantske populacije na granici SAD-a ne predstavljaju invaziju, već teren na kojem država ponovo potvrđuje svoju sposobnost izuzetka.
Razumjeti vezu između migracijskog napada u Teksasu i napada na strateški objekat u Iranu znači shvatiti jedinstvenu logiku savremene moći: logiku koja ne pravi razliku između unutrašnjih i vanjskih granica i koja se manje manifestuje u ekstremnim figurama nego u normalizovanim administrativnim praksama.
U ovom kontekstu, otpor, izražen u različitim političkim gramatikama, ne pojavljuje se kao maksimalistička ideološka tvrdnja, već kao minimalan politički odgovor na poredak čija je jedina efikasna alternativa podređivanje ili isključenje.
