PISjournal – Ahmed al-Šara, poznat kao Abu Muhammad al-Džulani, vođa terorističke grupe Tahrir al-Šam i faktički upravitelj dijela Sirije, sastao se 12. jula 2025. godine u glavnom gradu Azerbejdžana, Bakuu, s predsjednikom te zemlje Ilhamom Alijevim, koji ima status doživotnog lidera.
Sastanak je održan na poziv azerbejdžanske strane radi pregovora o isporuci plina Damasku. Međutim, ova posjeta, pored javno objavljenih detalja, najvjerovatnije uključuje i važne neobjavljene elemente. Predstavnici Džulanijeve vlasti su posljednjih mjeseci vodili brojne razgovore u različitim formatima radi normalizacije odnosa s cionističkim režimom, a Azerbejdžan, zajedno s Ujedinjenim Arapskim Emiratima, ima najaktivniju ulogu u tom procesu.
Ključne tačke:
Sastanak vlasti Sirije i Azerbejdžana sadrži niz značajki koje se mogu bolje razumjeti kroz specifične političke kontekste. U nastavku su analizirani neki od ključnih aspekata:
1. Uravnoteženje između arapskog i turskog bloka
Među saveznicima Džulanija, koji uključuju Tursku i države s južne obale Perzijskog zaljeva, Azerbejdžan (na strani Turske) i UAE (na strani arapskih zemalja) imaju najbliže odnose s cionističkim režimom. Te veze uključuju obimnu vojnu, sigurnosnu i ekonomsku saradnju. Džulani s jedne strane želi iskoristiti ove zemlje kao posrednike za normalizaciju odnosa s Izraelom, dok s druge strane nastoji uravnotežiti rivalstvo unutar svojih saveznika — dok UAE predstavlja arapski blok, Azerbejdžan figurira kao turski pandan.
2. Azerbejdžan kao „mlađi partner” u vanjskoj politici
Nakon propasti turskih geopolitičkih planova u Zapadnoj Aziji krajem 2020-ih — uključujući stabilnost sirijskog režima, pad Mursija u Egiptu i haos u Libiji — Ankara se sve više oslanjala na Azerbejdžan. Razlozi za to su brojni: za razliku od nestabilnih političkih i paravojnih struktura, Azerbejdžan je država sa sopstvenom diplomatijom; finansijski je nezavisan i ne zahtijeva pomoć, već donosi profit; a politička stabilnost mu seže još iz 1990-ih. Azerbejdžan je ispunio mnoge Erdoganove nerealizovane ambicije, poput energetsko-tranzitnih koridora. Tako je Azerbejdžan postao stub turske vanjske politike, što se ogledalo u trilateralnim savezima s Pakistanom, ratu 2020. u Kavkazu i pokušajima osvajanja južne Armenije. Isto se odnosi i na sirijsko pitanje, s obzirom na to da su prvi znakovi povezanosti Azerbejdžana i Sirije viđeni upravo u ratu 2020, kada su takfirski borci iz Sirije prebačeni u Nagorno-Karabah.
3. Azerbejdžan kao prihvatljiv partner za cionistički režim
Velike sile u regiji — Iran, Turska, Saudijska Arabija i Egipat — zbog obima svoje moći i prirodnih konflikata interesa, nisu naročito pogodne za Tel Aviv. Izrael se protivi prodaji F-35 Turskoj i saudijskom nuklearnom programu. Male zemlje regiona ili nemaju dovoljan stepen nezavisnosti, ili su pod utjecajem velikih sila, ili ih ograničava domaći politički diskurs. Azerbejdžan ne pripada nijednoj od ovih kategorija: nije velika sila, nije podređen regionalnim igračima, a represivni režim eliminiše pritisak javnog mnijenja.
Pored toga, činjenica da je Azerbejdžan susjedan, istog etniciteta i religije kao Iran, pruža Tel Avivu stratešku prednost. Izrael koristi teritoriju Azerbejdžana za špijunažu i atentate u Iranu, uključujući navodne prelaske dronova i malih letjelica preko granice. Azerbejdžan je istovremeno najprihvatljiviji saveznik za Izrael u islamskom svijetu i alat za podrivanje Irana. Zbog toga Tel Aviv nastoji dodatno ojačati njegovu poziciju, te se Izrael u azerbejdžanskoj politici pojavljuje kao „velika karta“.
Ta povezanost ide toliko daleko da je Azerbejdžan igrao ulogu posrednika između Turske i Izraela u Siriji nakon pada Asada, što pokazuje da Tel Aviv želi ojačati ulogu Azerbejdžana u turskoj strategiji.
Ekskluzivno PISjournal
