PISjournal – Godinu dana nakon Trumpovog drugog predsjedničkog mandata, jaz između dvije strane Atlantika dostigao je tačku bez povratka više nego ikad prije. Danas se ne govori o razlici u mišljenju oko jednog ili više geopolitičkih pitanja, već o potpunom kolapsu mehanizama koji su decenijama spašavali evropsko-američki savez.
U međuvremenu, čini se da je američkim trgovinskim tarifama nanesen smrtonosni udarac ovom savezu. Dok SAD, kroz visoke trgovinske tarife i političke pritiske, prisiljavaju svoje tradicionalne saveznike na poslušnost kako bi ojačale strategiju moći Washingtona i tako obuzdale Kinu, ove kaznene politike su praktično donijele suprotan rezultat, motivirajući američke saveznike da se distanciraju od nje i okrenu se istočnim silama te se udruže s ekonomijama u razvoju.
U najnovijem razvoju događaja, visoki evropski zvaničnici su u utorak predstavili veliki ekonomski sporazum s Indijom, onaj koji je predsjednica Evropske komisije Ursula von der Leyen pozdravila kao „historijski“, dok ga je indijski premijer Narendra Modi nazvao „majkom svih sporazuma“, rekavši da će on otvoriti ogromne mogućnosti za 1,4 milijarde stanovnika Indije i milione drugih širom Evrope. Prema riječima visokog evropskog zvaničnika upoznatog sa sporazumom, očekuje se da će sporazum biti implementiran u roku od godinu dana.
Glavni cilj pakta je olakšavanje i proširenje trgovine robom i uslugama između Evropske unije i Indije. Prema sporazumu, EU navodi da će biti ukinute carine do 44 posto na mašine, 22 posto na hemikalije i 11 posto na farmaceutske proizvode. S ukidanjem ili smanjenjem carina na 96,6 posto vrijednosti izvoza robe EU, predviđa se da će se evropski izvoz u Indiju udvostručiti do 2032. godine.
U medijskim izvještajima se navodi da se očekuje da će smanjenje carina uštedjeti skoro 4 milijarde eura godišnje na carinama na evropske proizvode. EU također napominje da više od 6.000 evropskih kompanija već posluje u Indiji. Sporazum je osmišljen kako bi se potaknuo rast i zapošljavanje na obje strane, a istovremeno smanjilo ono što zvaničnici opisuju kao neželjenu ovisnost o drugim zemljama.
S druge strane, sporazum će utrti put lakšem pristupu evropskim tržištima i osigurati da će Indija biti prisutna u slobodnoj trgovini sa EU kao najveći trgovinski partner.
Indija, sa preko 1,45 milijardi stanovnika, najmnogoljudnija je zemlja na svijetu. Evropa ima 450 miliona stanovnika. Dvije strane zajedno čine oko četvrtinu svjetskog BDP-a. Vrijednost njihove trgovine do marta 2025. godine dostigla je 136,5 dolara, a prema novom sporazumu, njihova trgovina će doživjeti novi uzlazni trend.
Sporazum Evrope sa Mercosurom
Sporazum između EU i Indije potpisan je samo nekoliko dana nakon što je Evropska unija zaključila važan sporazum s latinoameričkim blokom Mercosur koji čine Argentina, Brazil, Paragvaj i Urugvaj. U subotu su, nakon 25 godina razgovora i pregovora, lideri EU i Latinske Amerike konačno potpisali sporazum o slobodnoj trgovini.
Sporazum Mercosura se razmatra već više od dvije decenije i obuhvatio bi tržište od oko 780 miliona ljudi, što čini otprilike četvrtinu globalnog BDP-a.
Trenutno, ukupna trgovina robom između EU i Mercosura iznosi oko 111 milijardi eura, uključujući 55,2 milijarde eura izvoza EU u Mercosur i 56 milijardi eura uvoza EU iz bloka.
Evropska unija je drugi najveći trgovinski partner Mercosura u robnoj razmjeni, dok se Mercosur ubraja među ključne trgovinske partnere EU. Više od 80 posto trgovine robom između dvije strane povezano je s Brazilom.
Prema nekim ekonomskim analitičarima, sporazum nudi Evropi priliku da proširi svoj tržišni udio u Latinskoj Americi, posebno u sektorima kao što su proizvodnja automobila, mašina i avijacije, na štetu Kine, a istovremeno jača svoj politički uticaj kroz dublju saradnju.
Tokom protekle dvije decenije, ograničeno učešće Evrope na tržištu Mercosura stvorilo je vakuum koji je Kina brzo popunila, značajno proširujući svoju trgovinu sa zemljama u regionu. Kao rezultat toga, tržišni udio Kine sada premašuje udio EU za skoro 40 posto.
Iz geopolitičke perspektive, sporazum bi mogao ojačati ekonomske veze Evrope s Južnom Amerikom i unaprijediti njenu ulogu ključnog globalnog igrača na tržištu, posebno usred rastuće konkurencije i pritiska Kine i SAD-a.
Udarac po američkim pozicijama
Promatranja ukazuju na to da produbljivanje trgovinskih veza EU s azijskim i južnoameričkim zemljama posljednjih sedmica i sličan potez Kanade, kao bliskog saveznika SAD-a u Sjevernoj Americi, s ciljem jačanja poslovnih veza s Kinom, nisu samo slučajevi finansijskih i trgovinskih uticaja. Zapravo, oni su strateška i geopolitička reakcija na nepredvidljivog i nepouzdanog partnera koji koristi carine kao sredstvo geopolitičkog pritiska.
EU i Kanada smatraju da je Trumpova ambiciozna politika uglavnom imperijalistička, a cilj joj je dominirati zapadnim društvima i uništiti tradicionalne saveznike Washingtona. Analitičari kažu da će, ako se ova politika nastavi, to dodatno podijeliti SAD i Evropu i utrti put jačanju rivalskih blokova i organizacija.
Na vrhu ovih struktura u nastajanju nalaze se organizacije poput BRICS-a. Oslonjen na Kinu i Rusiju, blok se pozicionira kao potencijalna alternativa ekonomskom i finansijskom poretku kojim upravljaju SAD. Prvobitno zamišljen kao ekonomski okvir između nekoliko ekonomija u nastajanju, BRICS je posljednjih godina proširio svoje članstvo, produbio finansijsku saradnju i aktivno radio na smanjenju ovisnosti o američkom dolaru, stalno pojačavajući svoju ulogu na globalnoj sceni.
Američki ekonomski pritisak, sveobuhvatne sankcije i instrumentalno korištenje međunarodnog finansijskog sistema od strane Washingtona doveli su mnoge nacije do zajedničkog zaključka: kontinuirano oslanjanje na zapadnocentričnu finansijsku arhitekturu moglo bi ugroziti njihovu ekonomsku i političku sigurnost. U ovakvoj klimi, BRICS je postao atraktivna platforma za zemlje koje traže veću nezavisnost od Washingtona.
Prema podacima, s pridruživanjem novih članica, ekonomski blok sada predstavlja polovinu svjetske populacije i 40 posto globalne ekonomije. Projekcije sugerišu da bi BRICS mogao činiti više od 50 posto svjetskog BDP-a do 2040. godine, što bi bio direktan izazov 80-godišnjoj hegemoniji SAD-a.
Trumpove politike, posebno trgovinske tarife i rat protiv Kine, bile su osmišljene da obuzdaju rastući kineski globalni status, ali su praktično doprinijele nastanku multipolarnosti svjetske ekonomije, što je izazvalo frustraciju SAD-a.
Iskorištavajući ove nedostatke, Peking je pokušao da se promoviše kao branitelj slobodne trgovine, saradnje Jug-Jug i razvoja globalne infrastrukture. RBI i aktivna uloga Kine u institucijama u nastajanju kao što su BRICS i Azijska banka za investicije u infrastrukturu (AIIB) dio su kineske strategije za popunjavanje vakuuma kako bi se izašlo iz američkog povlačenja ili nepredvidivog ponašanja.
U međuvremenu, ekonomska nadmoć Washingtona, decenijama utemeljena na njegovoj osnivačkoj ulozi u međunarodnim institucijama i dominaciji dolara, suočava se s dubokim izazovima. Prekomjerna upotreba sankcija, nepoštivanje multilateralnih pravila i potkopavanje tijela poput Svjetske trgovinske organizacije ne samo da su narušili njegov kredibilitet, već su i ubrzali globalni pritisak za alternativama. Rezultat je stalna erozija ekonomskog uticaja Washingtona i rastući uticaj rivala, među kojima je i Kina.
Upravo one institucije koje su SAD izgradile nakon Drugog svjetskog rata, poput Međunarodnog monetarnog fonda, Svjetske banke i finansijskog sistema zasnovanog na dolaru (SWIFT), sada se bore s krizom legitimnosti i relevantnosti. Širom zemalja u razvoju, ovi okviri se sve više ne posmatraju kao neutralni motori globalne stabilnosti, već kao instrumenti američke političke i ekonomske prisile. Ovaj skepticizam se pojačao tokom Trumpove ere, kada je Washington odustao od vlastitih obaveza, otkrivajući krhkost sistema.
Slabljenje ovih stubova, koje se poklapa s porastom paralelnih struktura poput BRICS-a, signalizira historijsko pomicanje globalnog ekonomskog težišta sa Zapada na Istok. Kina se metodično pozicionira kako bi svrgnula SAD kroz ogromna ulaganja u tehnologiju, lance snabdijevanja i tržišta u razvoju. Nasuprot tome, američki fokus na kratkoročni protekcionizam i pritisak na saveznike riskira gubitak njenih dugoročnih strateških prednosti.
Konačno, možemo sugerisati da umjesto učvršćivanja globalnog liderstva SAD-a, Trumpova politika potkopava ekonomski poredak kojim dominiraju SAD, ubrzavajući ekonomski pad zemlje. Ukoliko SAD nastave ovim putem, svijet će svjedočiti usponu poretka u kojem SAD više neće biti neprikosnoveni akter, a Kina će, zajedno sa saveznicima poput Rusije i drugih članica BRICS-a, igrati odlučujuću ulogu u globalnoj ekonomiji, što će ostaviti dubok uticaj na ravnotežu snaga, svjetsku trgovinu i svjetsku politiku.
Ekskluzivno PISjournal
