PISjournal – Geopolitički razvoj u posljednjim godinama pokazuje da se rivalstvo sila sve više širi izvan tradicionalnih zona krize i poprima mrežni i preklapajući karakter. U tom kontekstu, Rog Afrike i Crveno more s jedne strane, te indopacifička regija s druge, postali su glavna žarišta strateškog nadmetanja između regionalnih i vanregionalnih aktera.
Nedavni izvještaji ukazuju da ove konkurencije obuhvataju ne samo vojne i sigurnosne dimenzije, već i komponente energije, diplomatije i izgradnje savezništava. U tom okviru, uloga država poput Turske i Izraela na Rogu Afrike, kao i aktivno prisustvo SAD-a u indopacifičkoj regiji, ukazuju na formiranje višeslojnog konkurentskog poretka u međunarodnom sistemu.
Rog Afrike i rivalstvo Turska-Izrael: geopolitika energije i kontrola pomorskih ruta
Prema dostupnim izvještajima, Rog Afrike se pretvorio u jedno od ključnih poprišta rivalstva između Turske i Izraela. Ovo nadmetanje posebno je fokusirano na dva politička entiteta: Somaliju i Somaliland, koji imaju različite uloge u strategijama dvije strane.
Turska je od početka 2010-ih, kroz kombinovanu politiku koja uključuje humanitarnu pomoć, vojnu saradnju, infrastrukturne investicije i obuku sigurnosnih snaga, učvrstila svoju poziciju u Somaliji. Kroz formalne sporazume u oblasti energije, posebno u istraživanju nafte i gasa na kopnu i u priobalju, Ankara nastoji podići svoje prisustvo sa nivoa razvojne saradnje na nivo geopolitičkog uticaja.
Istovremeno, razvoj vojnih baza i sigurnosnih partnerstava pokazuje da turska politika u Somaliji nije isključivo ekonomska, već posjeduje dublje sigurnosne i strateške dimenzije.
Nasuprot tome, Izrael je fokus usmjerio na Somaliland; područje sa osjetljivim geografskim položajem uz Adenski zaljev i vitalni pomorski prolaz Bab-el-Mandeb. Izvještaji sugerišu da Tel Aviv razmatra mogućnost uspostavljanja vojne baze u toj oblasti, kao i korake ka njenom priznanju kao nezavisne političke jedinice, s ciljem osiguranja direktnog pristupa ključnim pomorskim rutama i jačanja nadzora nad razvojem situacije u Jemenu i aktivnostima pokreta Ansarullah (Huti).
U cjelini, ovo rivalstvo može se posmatrati kao dio šireg procesa „sekuritizacije energetskih i trgovinskih ruta“ u Crvenom moru; procesa u kojem Rog Afrike prelazi iz periferne zone u geopolitički čvor globalnog značaja.
Indopacifik i projekcija moći Sjedinjenih Američkih Država: istovremeno odvraćanje na dva fronta
S druge strane, izvještaj o zajedničkoj vojnoj vježbi Balikatan 2026 na Filipinima naglašava kontinuitet američke strategije višefrontovskog odvraćanja. Ova vježba, u kojoj su učestvovale snage SAD-a, Filipina, Australije i Novog Zelanda, bila je fokusirana na scenarije obalne odbrane i suprotstavljanja amfibijskim napadima.
Iako naizgled regionalnog karaktera, politička poruka ove vježbe prevazilazi okvir Južnog kineskog mora. U kontekstu istovremenih tenzija vezanih za Hormuški moreuz i krize na Bliskom istoku, američki vojni zvaničnici nastoje demonstrirati sposobnost Washingtona da istovremeno upravlja višestrukim strateškim frontovima.
Naglasak američkih komandanata na očuvanju fokusa na indopacifičkoj regiji predstavlja odgovor na zabrinutosti zbog mogućeg iscrpljivanja vojnih kapaciteta SAD-a usljed angažmana na Bliskom istoku.
Istovremeno, prisustvo kineskih obavještajnih snaga u blizini zone vježbe ukazuje na nastavak direktnog rivalstva između Kine i SAD-a u području Južnog kineskog mora. Ovo potvrđuje da indopacifička regija ostaje centralno poprište strateškog nadmetanja između ove dvije sile, uprkos paralelnim krizama u drugim dijelovima svijeta.
Zaključak
Ukupni tok analiziranih dešavanja pokazuje da međunarodni sistem ulazi u fazu „istovremene i mrežne konkurencije sila“; fazu u kojoj krizne geografije više ne djeluju izolovano, već se definišu kao međusobno povezani sistemi interesa i prijetnji.
U tom okviru, Rog Afrike postaje arena geopolitičkog nadmetanja između Turske i Izraela oko energije i pomorskih ruta, dok indopacifička regija ostaje primarno polje strateške konkurencije između SAD-a i Kine.
Istovremenost ovih procesa ukazuje na to da se granica između „regionalnih frontova“ i „globalne konkurencije sila“ postepeno briše.
Na kraju, može se zaključiti da se novi međunarodni poredak oblikuje manje kroz tradicionalne geografske podjele, a više kroz međusobno isprepletene mreže sigurnosti, energije i odvraćanja; što značajno povećava kompleksnost i neizvjesnost u međunarodnoj politici.
Ekskluzivno PISjournal
