PISjournal – Najnoviji događaji vezani za strateško pozicioniranje Njemačke ponovo su otvorili rasprave o mogućem udaljavanju u odnosima između Njemačke i SAD-a. Bilateralni odnosi već neko vrijeme prolaze kroz napet period. Šta se zapravo dogodilo?
Njemački kancelar Friedrich Merz komentarisao je i kritikovao američko-izraelski rat protiv Irana, čak tvrdeći da su Amerikanci bili poniženi od strane Irana tokom pregovora. Američki predsjednik Donald Trump uzvratio je tvrdnjom da evropski saveznici u okviru NATO-a nisu efikasni u zaštiti američkih interesa. Nakon toga, Pentagon je najavio da će Washington smanjiti svoje vojno prisustvo u Evropi povlačenjem najmanje 5.000 vojnika iz Njemačke. Dana 4. maja, Merz je potvrdio da SAD neće rasporediti rakete Tomahawk dugog dometa u Njemačkoj.
Uprkos tome, Merz je u početku odbacio mogućnost strateškog razdvajanja Berlina i Washingtona, tvrdeći da se ništa suštinski novo nije dogodilo. Zapravo, ove najave nisu iznenađenje niti nužno znače razlaz. Ono čemu svjedočimo prije predstavlja dvostruki uspjeh: administracija Donalda Trumpa prelazi sa koncepta „podjele tereta“ na „prebacivanje tereta“, dok Berlin ide korak dalje od „prekretnice“ (Zeitenwende) koju je 2022. proglasio tadašnji kancelar Olaf Scholz, najavljujući da će njemačke oružane snage (Bundeswehr) postati najjača konvencionalna vojska u Evropi.
Prva sveobuhvatna vojna strategija
Njemački ministar odbrane Boris Pistorius predstavio je 22. aprila prvu sveobuhvatnu vojnu strategiju Bundeswehra od njegovog osnivanja 1955. godine. Tokom gotovo sedam decenija Njemačka je svoju stratešku poziciju usklađivala s NATO planiranjem, koje je u velikoj mjeri odražavalo američku veliku strategiju. Berlin sada signalizira promjenu i spremnost da između 2035. i 2039. preuzme veću odgovornost za evropsku odbranu unutar transatlantskog okvira.
Da li ovaj dokument predstavlja korak ka strateškoj autonomiji i dalje je predmet rasprave. Dokument pod nazivom „Odgovornost za Evropu“ (Verantwortung für Europa) pokazuje da se autonomija prvenstveno posmatra u evropskom kontekstu. Strategija potvrđuje trajni značaj NATO-a i naglašava da kredibilitet američke posvećenosti zavisi od sposobnosti evropskih država, uključujući Njemačku, da razviju održive kapacitete za odbranu i odvraćanje.
Rusija je označena kao glavna prijetnja, u skladu s dominantnim procjenama članica NATO-a i Evropske unije. Strategija upozorava da bi Rusija u doglednoj budućnosti mogla pokušati napasti teritoriju NATO-a, zbog čega Bundeswehr mora biti spreman za efikasno ratovanje ukoliko odvraćanje zakaže.
Uspon Njemačke?
Dokument se ne bavi samo strateškim smjerom, već i dugoročnom izgradnjom kapaciteta. Kada ti kapaciteti budu realizovani, mogli bi značajno promijeniti stratešku ravnotežu u Evropi, posebno u smislu njemačke pregovaračke i manevarske moći.
Trenutno su evropska odbrana i sistem odvraćanja i dalje otvorena i sporna pitanja, ali strategija pokazuje da Berlin postepeno definiše vlastite strateške izbore. Njemačka ulaže u koncept „prednje odbrane“ i konvencionalnog odvraćanja, kombinujući jeftinija tehnološka rješenja poput dronova s visokotehnološkim sistemima, uključujući sisteme dubokog udara i protivvazdušne odbrane. U dokumentu se priznaje i važnost nuklearnog odvraćanja.
Ukupno gledano, Njemačka se pozicionira kao lider evropske konvencionalne odbrane i jasno pokazuje ambiciju da tu ulogu preuzme u skoroj budućnosti. Ovi procesi mogu se tumačiti kao svojevrsni „uspon Njemačke“.
Nova struktura Bundeswehra
Strategija predviđa vojnu strukturu od 260.000 aktivnih vojnika i 200.000 rezervista. Jačanje će se odvijati u tri faze: brzo proširenje do 2029., unapređenje sposobnosti do 2035. i uspostavljanje tehnološke nadmoći do 2039. godine.
Iako detaljni podaci o broju tenkova, brodova i aviona nisu objavljeni, dokument ukazuje na prelazak prema fleksibilnijem, tehnološki vođenom i efektima zasnovanom modelu planiranja.Iako ostaje neizvjesno može li Njemačka dostići američku tehnološku superiornost, moguće je da ostvari relativnu prednost u odnosu na Rusiju i druge evropske sile.
Strategija „Verantwortung für Europa“ istovremeno je ambiciozna i realistična. Ambiciozna je ne samo zbog cilja da Bundeswehr postane najjača konvencionalna vojska Evrope, već i zbog usvajanja koncepta „jednog teatra“. Snage koje Njemačka planira razviti između 2029. i 2039. trebale bi djelovati na međusobno povezanim područjima – od teritorije NATO-a do Indo-Pacifika – dok se kao neposredne zone interesa navode Sjeverna i Zapadna Afrika, Sahel i Bliski istok.
Osiguranje slobode plovidbe i sigurnosti ključnih pomorskih puteva istaknuto je kao važan cilj strategije. To otvara zanimljivo pitanje kako bi klasični geopolitičari poput Halford Mackinder tumačili strategiju u kojoj kontinentalna sila teži istovremeno dominaciji na kopnu i pristupu morima. Istovremeno, dokument ostaje ukorijenjen u realizmu, prepoznajući glavne njemačke prednosti u ekonomskim i tehnološkim kapacitetima. Ukratko, strategija pokazuje da je Berlin spreman preuzeti ulogu „prebacivanja tereta“ koju zagovara administracija Donalda Trumpa u najnovijoj američkoj Strategiji nacionalne sigurnosti.
