Belmin Herić
PISjournal – Haitham Ali Tabataba’i, poznat i kao „Abu Ali“, rodio se 1968. godine u naselju Bašura u Bejrutu. Majka mu je bila iz Južnog Libana, a otac iranskog porijekla.
Odrastao je u južnom Libanu, području koje je bilo u srcu otpora izraelskoj okupaciji. Još tokom 1980-ih pridružio se organizaciji Hezbollah, koju je smatrao pokretom otpora protiv okupacije južnog Libana.
Zvanično saopštenje Hezbollaha navodi da je Tabataba’i bio član grupe od samog osnivanja 1982. godine i da je od tog trenutka ostao predan njenoj borbi. Ovo ukazuje na njegovu duboku lojalnost i rano uključivanje u oružane jedinice pokreta. Tokom ranih godina Hezbollaha, Tabataba’i je sticao iskustvo u više manjih vojnih operacija na jugu Libana, izgrađujući reputaciju hrabrog mladića predanog otporu.
Uspon u vojnim redovima Hezbollaha
Tokom 1990-ih i ranih 2000-ih, Tabataba’i je brzo napredovao u komandnoj hijerarhiji. Vodio je ključne operativne zone na jugu Libana, tako je od 1996. do 2000. komandovao Nabatiškom (Nabatieh) vojnom oblasti, a zatim je od 2000. do 2008. bio komandant oblasti Hiam (Khiam). U tim periodima učestvovao je u više terenskih akcija protiv izraelskih snaga. Posebno je značajan njegov doprinos tokom rata 2006. godine, kada je Hezbollah, predvođen predsjednikom Hasanom Nasralahom, uspio zaustaviti izraelski napad nakon 34 dana intenzivnih borbi. Hezbollah je kasnije istakao da je Tabataba’i bio jedan od organizatora te odbrane. U tom periodu dobio je ulogu u formiranju elitne jedinice “Radvan”, visokospeficirane interventne snage koja je nastala spajanjem različitih odreda nakon ubistva legendarnog Imada Mughniyeha 2008. godine. Time je Tabataba’i postao jedan od ključnih vojnih stratēga, eksperata za brze intervencije, čime je dodatno učvrstio svoj uticaj unutar pokreta.
Operacije u Siriji i regionu
Kako se sirijski građanski rat zaoštravao, Hezbollah je poslao iskusne komandante da pomognu saveznicima u Siriji. Tabataba’i je dobio važnu ulogu u tim akcijama. Prema izvorima, on je preuzeo odgovornosti za Hezbollahove operacije duž libansko-sirijske granice i učestvovao u borbama protiv ekstremističkih grupa Islamske države i Al-Nusre na području istočno od Libana. Istovremeno, komandovao je Radvan jedinicom u Siriji i Jemenu, prema izraelskim izvorima, ta jedinica je bila Hezbollahova elita intervencijskih snaga. Tabataba’i je sarađivao s iranskim oružanim snagama (IRGC) na dobavljanju naoružanja i obuci novih boraca, jačajući tehničke i taktičke sposobnosti snaga otpora. Dobio je reputaciju iskusnog koordinatora, koji je uspostavio mrežu veza sa saveznicima Hezbollaha. Jedan izraelski analitičar je istakao da je Tabataba’i vodio rehabilitaciju i jačanje organizacije nakon prekida neprijateljstava, te radio na nabavci savremenog naoružanja iz Irana. Ovaj period dodatno je učvrstio njegov položaj kao pouzdanog strateškog lidera unutar pokreta.
Učešće u Iraku i Jemenu
Pored Sirije, Tabataba’i je igrao značajnu ulogu i u drugim regionima. Prema dostupnim izvještajima, Hezbollah je aktivno pomagao borce u Iraku, a Tabataba’i je koordinirao vezama s iračkim milicijama. Jedan vojni izvor navodi da je on komandovao jedinicama koje održavaju veze sa saveznicima u Iranu, Siriji, Iraku i Jemenu. Također, oko 2016. godine bio je angažiran u Jemenu, mandatom je obučavao pripadnike pokreta Huti, djelujući u koordinaciji s iranskim Kuds snagama. U Jemenu je, kako se navodi, djelovao kao vojni savjetnik, prenoseći taktičko znanje na Hute. Ove akcije pokazuju širinu njegovog uticaja na „osovinu otpora“, dobrovoljnu alijansu antiizraelskih grupa. Posredstvom svoje koordinacije u Iraku i Jemenu, Tabataba’i je doprinosio jačanju kapaciteta šiitskih milicija izvan Libana, čime je dodatno istaknuo svoju multiregionalnu važnost.
Vodstvo poslije rata i značaj za Hezbollah
Krajem 2023. i početkom 2024. godine, u ratnim okolnostima između Hezbollaha i Izraela, Tabataba’i je preuzeo vodeću ulogu u vojnim operacijama. Prema izvještajima, vodio je operativnu diviziju pokreta i napredovao je u činu kada su mnogi stariji komandanti poginuli. Nakon što je postignuto primirje 2024. godine, Tabataba’i je postavljen za načelnika štaba Hezbollahovih oružanih snaga. U tom svojstvu radio je na brzoj reorganizaciji i obnovi ratne spremnosti grupe. Stručnjaci iz bliskih analitičkih krugova isticali su da je Tabataba’i bio ključni arhitekta obnove vojnog vodstva pokreta, kako je javno izjavio jedan analitičar, „on je bio taj koji je reorganizovao vojnu komandu Hezbollaha“. Pod njegovim vodstvom, vojne snage obnovile su obuku i regrutovanje novih kadrova, prelazeći na taktiku borbe u malim ćelijama i prilagođavajući strategiju novim izazovima. Tih godina bio je u suštini drugi čovjek u vojnoj hijerarhiji sa bogatim iskustvom iz ranijih konflikta. Njegova sposobnost vođenja, taktičke sposobnosti i nepokolebljiva lojalnost bili su temelj na kojem je Hezbollah nastavio graditi svoje snage i ambicije u regionu.
Haitham Ali Tabataba’i ubijen je 23. novembra 2025. u vazdušnom udaru izraelske avijacije u predgrađu Bejruta. Tom prilikom poginulo je pored njega još nekoliko saboraca, a širom Libana zavladala je tuga. Hezbollah je ubrzo potvrdio njegovu smrt i nazvao ga „velikim mučenikom, komandantom džihada“, naglašavajući da je do posljednjeg trenutka neumorno radio na suočavanju s „izraelskim neprijateljem“. Čelnici grupe istaknuli su da je Tabataba’i bio izuzetno predan i da je do kraja ostao vjeran misiji pokreta. Njegovo ubistvo ostavilo je veliki prazninu u vrhu vojnog rukovodstva Hezbollaha.
Naslijeđe Haithama Ali Tabataba’ija se među pristalicama Hezbollaha posmatra kao primjer komandanta koji je svoj život u potpunosti posvetio ideji otpora. Njegova decenijska biografija, od mladalačkog ulaska u redove pokreta, preko uspona u Ratničkoj jedinici Radvan, do pozicije načelnika štaba, ukazuje na ličnost koja je u svakom trenutku nastojala unaprijediti vojnu spremnost i strateške mogućnosti Hezbollaha. Mnogi analitičari ističu da je Tabataba’i bio dio posebne generacije ratnih komandanata koja je oblikovala modernu fazu pokreta, prelazeći sa gerilskih operacija na složene regionalne misije i koordinaciju sa širim savezničkim mrežama.
U libanskom društvu bio je poznat kao neko ko je izbjegavao javnost i nastupe, preferirajući rad na terenu i operativne zadatke. Upravo ta skromnost i vjernost organizaciji doprinijeli su izgradnji njegove reputacije među borcima. Brojni veterani s linija fronte u Siriji, Libanu i Iraku svjedočili su da se Tabataba’i tokom akcija nalazio uz svoje ljude, ne libeći se rizika. Takav pristup komandovanju stvorio je krug lojalnih sljedbenika i budućih lidera, koje je on lično obučavao i pripremao za nove generacije sukoba.
Njegova smrt otvorila je i šira pitanja o daljim potezima Hezbollaha u sigurnosnom, političkom i vojnom smislu. Prema procjenama regionalnih stručnjaka, eliminacija tako visokog komandanta predstavlja ozbiljan udarac, ali istovremeno i trenutak u kojem pokret nastoji pokazati koheziju i kapacitet da nastavi djelovanje uprkos gubicima. U svojim reakcijama nakon napada, Hezbollah je upravo na Tabataba’ijevom primjeru naglasio ideju kontinuiteta borbe: da se, kako navode, „svaki mučenik zamjenjuje novim komandantom, a svaka izgubljena ruka nadoknađuje iskustvom kolektiva“.
Sa ideološke strane, lik Haithama Ali Tabataba’ija bit će dugo korišten u narativima otpora, kao simbol borca koji je prošao sve faze razvoja pokreta, od njegovih početnih godina do današnje regionalne uloge. Njegova posvećenost, vojna kreativnost i dugogodišnja lojalnost ostaju dio identiteta Hezbollaha i temelja na kojem organizacija planira buduće generacije svojih komandanata.
Ekskluzivno PISjournal
