PISjournal – Sredinom mjeseca, tačnije 7. novembra 2025., švedski premijer Ulf Kristersson održao je govor tokom radnog posjeta Estoniji koji je postao jednim od najglasnijih signala evropske rezolucije prema Rusiji.
U Talinu je Kristersson proglasio Baltičko more “našim morem” i pozvao na pripremu za “dugoročnu izolaciju Rusije”, čak i nakon završetka rata u Ukrajini. Ove riječi nisu bile samo retorički potez; one su odražavale stratešku promjenu u nordijsko-baltijskoj regiji nakon što su Švedska i Finska ušle u NATO 2024. godine, čime je saveznik preuzeo kontrolu nad ključnim pomorskim prolazima.
Geopolitički, ovaj govor je bio odgovor na ruske provokacije, uključujući kršenja zračnog prostora i podvodne aktivnosti u Baltičkom moru. Švedska je, kao nova članica NATO-a, ojačala vojnu prisutnost i pridružila se misiji “Eastern Sentry” koja štiti istočno krilo saveza. Kristersson je istaknuo da NATO sada ima “najveću kontrolu nad Baltičkim morem ikad”, što iritira Moskvu i ograničava njene podmornice.
Ovo je dio šireg trenda: evropske odbrambene potrošnje su porasle za 66% od invazije na Ukrajinu, a Švedska je autorizirala Ukrajinu da koristi Gripen lovce za napade na ruske ciljeve, što je estonski premijer nazvao “preokretom”. Posljedice su duboke. Govor je ojačao solidarnost nordijskih i baltičkih država, ali je i eskalirao tenzije s Rusijom, koja ga vidi kao “božansku” ambiciju.
U kontekstu evropske geopolitike, ovo je naglasilo potrebu za jačanjem otpornosti EU-a, posebno u energetskoj i vojnoj domeni, gdje ovisnost o ruskom plinu opada, ali prijetnje ostaju. Kristerssonov poziv nije samo o izolaciji Rusije; on je o preoblikovanju evropske sigurnosti u post-ukrajinsku eru, gdje će Baltičko more postati frontna linija.
Hibridna prijetnja koja testira evropsku jedinstvenost
Jedan od najalarmantnijih događaja u novembru bio je val incidenata s neidentificiranim dronovima koji su destabilizirali nekoliko evropskih zemalja. Počevši od oktobra, ali kulminirajući u novembru, dronovi su ometali zračne luke u Njemačkoj (München, Frankfurt, Berlin), Španjolskoj (Alicante, Palma de Mallorca) i Litvi (Vilnius), gdje su meteorološki baloni povezani s kontrabandom iz Bjelorusije uzrokovali zatvaranja. Dodatno, dronovi su prelijetali vojne objekte u Njemačkoj, Belgiji (uključujući bazu Kleine-Brogel s američkim nuklearnim oružjem), Estoniji i Poljskoj, gdje su zaustavili vježbu NATO-a.
Ovi incidenti su dio rusko-bjeloruske hibridne strategije destabilizacije, s preko 20 neovlaštenih prelijetanja u sedam EU zemalja od septembra. Litva je zatvorila granične prijelaze s Bjelorusijom, optužujući je za hibridne taktike. U kontekstu rata u Ukrajini, gdje je Rusija uništila 60% ukrajinske energetske infrastrukture, ovi dronovi su testirali evropsku otpornost: oni nisu samo tehnički izazov, već i psihološki, podsjećajući na mogućnost eskalacije.
Geopolitički uticaj je višeslojan. Oni su pojačali zahtjeve za jačanjem kibernetičke i zračne odbrane unutar EU-a i NATO-a, ali su i otkrili pukotine: fragmentirana reakcija zemalja pokazala je nedostatak koordinacije. U novembru, ovo je dovelo do hitnih sastanaka evropskih ministara odbrane, naglašavajući potrebu za zajedničkom evropskom odbrambenom politikom. Ako se ne riješe, ovi incidenti mogu eskalirati u širi sukob, posebno u kontekstu ruskih zračnih provokacija nad Poljskom i baltičkim državama, čime Evropa ulazi u eru gdje hibridne prijetnje postaju norma.
Izbori u Danskoj kao promjena političke paradigme
Danska je doživjela politički potres kroz lokalne i regionalne izbore, gdje je vladajuća Socijaldemokratska stranka premijerke Mette Frederiksen izgubila ključne položaje, uključujući kontrolu nad Kopenhagenu prvi put u više od stoljeća. Konzervativci su ojačali, osvojivši nekoliko ključnih gradonačelničkih mjesta, dok su desničarske stranke poput Danske narodne stranke dobile podršku na račun briga o troškovima života i velfareu. Ovi izbori, koji su obuhvatili 2.432 lokalna i 134 regionalna vijećnika, nisu bili samo domaći; oni su imali široke geopolitičke implikacije za EU.
Uzroci su duboko ukorijenjeni u evropskim trendovima: inflacija, migracijski pritisci i umor od podrške Ukrajini doveli su do pomaka prema desnoj sredini. Frederiksenina stranka, koja je ranije bila čvrsta u zelenim i pro-EU politikama, izgubila je podršku u urbanim centrima poput Kopenhagena, gdje su konzervativci iskoristili nezadovoljstvo stanovnika. Geopolitički, ovo jača fragmentaciju unutar EU-a: Danska, kao ključna nordijska država, utiče na politike o klimi, migraciji i odbrani.
Jačanje konzervativaca može usporiti EU inicijative za Ukrajinu, dok će regionalni savjeti, koji upravljaju 149 milijardi kruna poreza godišnje, prioritetizirati nacionalne interese nad evropskim. Ovi izbori su signalizirali širi pomak u Evropi, slično onome u Njemačkoj i Francuskoj, gdje populizam raste. Oni testiraju EU solidarnost, posebno u podršci Ukrajini, i naglašavaju potrebu za ekonomskom konvergencijom kako bi se spriječila daljnja polarizacija.
Pro-palestinski protesti kao znak da se svijest u Evropi mijenja
Tokom novembra, širom Evrope je bila poplava pro-palestinskih demonstracija, s preko 930 događaja – najviše u Italiji i Španjolskoj – što je najveći val od početka rata u Gazi 2023. godine. Okidač je bio izraelski prekid flotile Global Sumud s humanitarnom pomoći, uprkos primirju Izraela i Hamasa 10. oktobra. Sukobi s policijom dogodili su se u 36 slučajeva u 11 zemalja, s preko 200 uhićenja u Hagu, nasilnim raspršivanjem u Nikoziji i povredama policajaca u Ženevi.
Geopolitički, ovi protesti odražavaju napetosti između evropske vanjske politike i unutarnje demografije: oni su pojačali pritisak na EU da se distancira od Izraela, posebno nakon 1,6 milijardi € pomoći Palestincima. U zemljama poput Francuske i Španjolske, sukobi su uticali na luke (Rotterdam) i poslovne operacije, podsjećajući na ranjivost evropske ekonomije pred ideološkim sukobima.
Ovo je dio šireg trenda: evropska politika prema Bliskom istoku postaje unutarnje bojno polje, gdje muslimanske zajednice i ljevičarski aktivisti teže ka promjenama. Uticaj je dvosmislen, s jedne strane, pojačava EU diplomatske napore za dvodržavno rješenje; s druge, riskira polarizaciju društva, posebno u kontekstu rasta antisemitizma i desničarskog populizma. U novembru, ovi protesti su testirali granice slobode govora i sigurnosti, naglašavajući kako vanjski sukobi prodiru u evropsku svakodnevicu.
Evroskepticizam predsjednika Hrvatske
Najvažniji geopolitički događaj u Hrvatskoj tokom novembra 2025. godine jest javna izjava predsjednika Zorana Milanovića o prirodi Evropske unije i NATO-a. U toj izjavi, Milanović je otvoreno proglasio da “EU više nije mirovni projekat” i da je “značajno skrenuo s osnovnih ideala”, te da “NATO više nije odbrambeni savez”. Ova izjava nije samo domaća politička kontroverza; ona predstavlja ključan trenutak u evropskoj geopolitici, gdje se Hrvatska, kao članica EU-a i NATO-a, pozicionira kao glas kritičar unutar Zapadnog saveza, što ima šire implikacije za jedinstvo Evropske unije pred vanjskim prijetnjama poput ruske agresije na Ukrajinu i globalnih tenzija s Kinom i SAD-om.
Geopolitički kontekst ove izjave duboko je ukorijenjen u trenutnim krizama koje pogađaju Evropu. Rat u Ukrajini, koji traje već treću godinu, doveo je do porasta vojnih troškova, energetske krize i migracijskih pritisaka, što je testiralo granice evropske solidarnosti. Hrvatska, kao nova članica eurozone (od 2023.) i zemlja s ograničenim resursima, suočava se s izazovima poput inflacije, ovisnosti o turizmu i unutarnjim podjelama između proevropskog premijera Andreja Plenkovića (HDZ) i predsjednika Milanovića (SDP), koji je poznat po skeptičnom stavu prema NATO-ovim intervencijama i EU-ovoj proširenoj ulozi u odbrani.
Milanovićeva izjava dolazi u trenutku kada je EU suočena s unutarnjim pukotinama: porast desničarskih pokreta u Francuskoj, Njemačkoj i Italiji dovodi u pitanje zajedničku vanjsku politiku, dok američki predsjednik Donald Trump (nakon povratka na vlast) vrši pritisak na Evropu da preuzme veći dio tereta u Ukrajini. Ruski senator Alexey Pushkov izričito je pohvalio Milanovića, nazvavši njegove riječi potvrdom “ruske procjene” da je EU postao “militarizirani blok”.
Ovo nije slučajno: Milanović je ranije blokirao hrvatsku uključenost u NATO-ove misije, što je dovelo do tenzija s Plenkovićem i EU-ovom komisijom. Ova izjava se poklapa s valom sličnih kritika od strane drugih članica, poput Mađarske i Slovačke, naglašavajući trend “evroskepse” koji ugrožava EU-ovu koheziju. Milanović na ovaj način koketira s Rusijom, dok HDZ vlada ipak stoji čvrsto uz američke i evropske saveznike.
Ekskluzivno PISjournal
