PISjournal – Malo dokumenata otkriva jedno trajno političko pojavno obilježje tako samostalno kao Balfourova deklaracija.
I danas zadržavajući svoj duh, dokument razotkriva ne samo porijeklo izraelske države nego i ideološke temelje cionističkog kolonijalizma. Zaista, detaljniji pogled na tekst, pretpostavke i kontekst deklaracije baca svjetlo na genocidne i naseljeničke politike Izraela, kao i na stoljetnu saučesničku ulogu njegovih zapadnih pokrovitelja.
Datirana u novembru 1917. godine, zloglasna Balfourova deklaracija bila je afirmativan direktan odgovor na pretjerano revnosne napore uticajnih cionističkih vođa poput Lorda Waltera Rothschilda, Chaima Weizmanna i Nahuma Sokolowa. Ipak, to je ujedno bilo i predloženo rješenje Britanskog carstva za dugogodišnji „židovski problem“ u Evropi: Pronalaženje novog doma za evropske Jevreje značilo je Evropu s manje Jevreja, što je značilo „čistiji“ dom za Evropljane. Međutim, implicitno antisemitska deklaracija imala je za cilj postizanje nekoliko ciljeva odjednom.
Izjavom otvorene podrške cionističkoj stvari, britanski kabinet želio je garantirati i ojačati podršku Jevrejima u Americi, Njemačkoj i Rusiji kao dio svoje strategije za Prvi svjetski rat. Cilj je bio pridobiti podršku jevrejskih elita koje naseljavaju ove zemlje kako bi SAD i Rusija ostale saveznici i spriječile potencijalnu prednost slične deklaracije od svog rivala, Njemačke. Deklaracija je, stoga, bila proizvod mješovitih motiva: britanske imperijalne strategije, antisemitskih tendencija i ličnih simpatija.
Ipak, tekst deklaracije bio je podjednako značajan po onome što je izostavio kao i po onome što je obećao. Autohtono stanovništvo je kodificirano u deklaraciji, koja je 700.000 Arapa, koji su u to vrijeme činili 90% stanovništva, omalovažavajuće nazivala „nejevrejskim stanovnicima Palestine“. U tom smislu, suština Balfourove deklaracije bila je kolonijalistička. Kao što je Edward Said izjavio, to je bila „izjava evropske sile o neevropskoj teritoriji, u potpunom zanemarivanju i prisustva i želja domaće većine“.
Sponzorirajući zajednicu doseljenika na zemlji koju su već naseljavali drugi ljudi, Britanski mandat je tako djelovao kao posrednik za cionistički kolonijalizam doseljenika. Mandat je brzo otvorio palestinske zemlje za masovnu jevrejsku imigraciju i omogućio cionističkim institucijama da kupuju zemljište za nove kolonije nakon 1922. godine. Posljedično, populacija jevrejskih doseljenika porasla je sa oko 60.000 1918. na preko 600.000 do 1947. godine, a ova struktura, inaugurisana 1917. godine, postavila je temelje za Nakbu 1948. godine – masovno raseljavanje 750.000 Palestinaca iz njihove domovine.
Liga naroda je Mandat obukla u jezik „civilizacije“ i „tutorstva“, dok je tiho podređivala prava autohtone većine projektu izgradnje nacionalnih domova za vanjsko biračko tijelo.
„Imperijalna arogancija“ opstaje i više od jednog stoljeća kasnije, ne samo u politici, nego i u stoljetnoj saučesničkoj ulozi zapadnih pokrovitelja.
Kada savremene sile nude bezuslovnu podršku djelima zasnovanim na istom raseljavanju i prisvajanju zemlje koje je Mandat omogućio nakon 1922., one zapravo ponovo potvrđuju Balfourovu kolonijalnu tvrdnju. Režim uspostavljen vanjskom garancijom i međunarodnim pokroviteljstvom reproducira se tako što priziva sigurnost da bi normalizirao izuzetnost, zakonitost da bi opravdao oduzimanje, i diplomatiju da bi odgodio odgovornost.
Duga genealogija oduzimanja imovine odobrena 1917. godine i operacionalizirana kroz Mandat eksplicitno pokazuje kako je to počelo mnogo prije 7. oktobra. Okvir koji daje egzistencijalne privilegije kolonizatoru, dok starosjedioce označava kao tijela za jednokratnu upotrebu, još uvijek je na snazi, iako je s vremenom promijenio institucionalne oblike. Okvir ostaje vidljiv u kartografiji naselja, dozvolama i kontrolnim punktovima, te birokratiji koja svakodnevicu pretvara u teatar kontrole na Zapadnoj obali.
Ono što Balfourova deklaracija danas otkriva jeste da je kolonijalizam doseljenika struktura, a ne događaj. Kodificirana prije više od jednog stoljeća, deklaracija je signalizirala kolonijalnu arhitekturu koja opstaje: jedan narod obdaren političkim privilegijama i globalnim pokroviteljstvom, a drugi se bori samo za priznavanje svojih osnovnih prava. Naslijeđe Balfourove deklaracije, stoga, nije samo tekst pisma iz 1917. godine, već njena trajna i aktivna logika.
Ova logika, koja je kodificirala autohtonu većinu kao „nejevrejske stanovnike“ i, kako je i sam Balfour kasnije priznao, nikada nije namjeravala „čak ni proći kroz formu konsultovanja želja sadašnjih stanovnika“, nije istekla s britanskim mandatom; postala je operativni princip kolonijalne strukture osmišljene da bude trajna.
