PISjournal – Armenija, koja se nakon poraza u ratu s Azerbejdžanom i gubitka sporne regije Karabah suočava s nizom političkih i sigurnosnih izazova, sprema se za prve parlamentarne izbore nakon svih tih događaja. U trenutku kada Zapadna Azija prolazi kroz značajne sigurnosne promjene, rat u Ukrajini utiče na odnose između Rusije i Zapada, a velike sile pojačavaju svoje rivalstvo na Južnom Kavkazu, izbori zakazani za 7. juni mogli bi imati veliki uticaj na ravnotežu moći u regiji.
Oko 15 političkih stranaka i koalicija takmiči se za 101 mjesto u armenskom parlamentu. Međutim, stvarna politička borba svela se na tri glavna aktera: prvo, vladajuću stranku Građanski ugovor koju predvodi aktuelni premijer Nikol Pašinjan; drugo, blok Armenija na čelu s bivšim predsjednikom Robertom Kočarjanom; i treće, stranku Moćna Armenija koju vodi Samvel Karapetjan. Posljednje dvije političke snage uglavnom se smatraju proruskim i predstavljaju opoziciju sadašnjoj vlasti.
Građanski ugovor nastoji zadržati vlast i osvojiti treći uzastopni mandat. Za Pašinjana ovi izbori znače mnogo više od obične političke pobjede. Posljednjih godina on je postepeno mijenjao vanjskopolitički kurs Armenije, udaljavajući zemlju od tradicionalne zavisnosti od Rusije i približavajući je saradnji sa Sjedinjenim Američkim Državama i Evropskom unijom. Zbog toga će izborni rezultat biti shvaćen kao svojevrsni referendum o tome podržava li armensko društvo taj pravac ili ga odbacuje.
Pašinjan vodi u anketama
Rezultati anketa objavljeni posljednjih sedmica pokazuju da je vladajuća stranka i dalje na prvom mjestu te da ima velike šanse osvojiti najveći broj poslaničkih mjesta, iako je podrška Pašinjanu manja nego na izborima 2018. godine.
Prema nekim istraživanjima, Građanski ugovor uživa podršku između 40 i 45 posto birača, dok iza njega slijede stranke Kočarjana i Karapetjana.
U suštini, glavna rasprava koja oblikuje ove izbore svodi se na jedno temeljno pitanje: treba li se Armenija okrenuti Zapadu ili ostati unutar ruske strateške sfere uticaja?
Stranke okupljene oko Pašinjana zagovaraju produbljivanje odnosa s Evropskom unijom, širenje saradnje sa Sjedinjenim Državama i smanjenje zavisnosti od Rusije. Opozicija, s druge strane, upozorava da bi udaljavanje od Moskve moglo ozbiljno ugroziti sigurnost i ekonomiju zemlje te zagovara obnovu tradicionalnih veza s Rusijom.
Pouzdane ankete tokom protekle godine pokazuju da se javno mnijenje u Armeniji postepeno okreće bližoj saradnji s Evropskom unijom. Prema nedavnom istraživanju Međunarodnog republikanskog instituta (IRI), 72 posto građana podržava mogućnost pristupanja Armenije EU, dok je 51 posto ispitanika navelo da bi glasalo za članstvo kada bi se održao referendum. Armensko društvo očigledno se sve više okreće Zapadu, što bi moglo povećati Pašinjanove izglede za novi mandat.
Hladni i zategnuti rusko-armenski odnosi
S obzirom na rastuće antirusko raspoloženje u Armeniji, odnosi između Jerevana i Moskve suočavaju se sa sve većim izazovima, što produbljuje međusobno nepovjerenje.
Rusija pažljivo prati politička dešavanja u Armeniji, posebno predstojeće izbore. Njihov ishod mogao bi odrediti budući obim ruskog uticaja na Južnom Kavkazu i brzinu kojom će se Armenija približavati SAD-u i Evropi.
Iz perspektive Moskve, Pašinjanova politika nije samo oslabila ruski položaj u Armeniji već bi mogla stvoriti opasan presedan za druge bivše sovjetske republike, ohrabrujući ih da se oslobode ruskog uticaja. Kremlj strahuje da bi nastavak tog procesa dodatno umanjio geopolitičku moć Rusije na Kavkazu, regiji koju tradicionalno smatra svojom zonom interesa.
Zbog toga su ruski zvaničnici posljednjih sedmica otvoreno i bez uvijanja izražavali zabrinutost prema Jerevanu. Glasnogovornica Ministarstva vanjskih poslova Marija Zaharova optužila je Armeniju da je uvučena u „antiruski kurs Evropske unije“ i upozorila da bi približavanje euroatlantskim standardima moglo imati političke i ekonomske posljedice za zemlju.
Istovremeno, predsjednik Vladimir Putin i drugi lideri Evroazijske ekonomske unije (EAEU) jasno su poručili na samitu u Astani da Armenija ne može istovremeno biti članica ekonomskih struktura predvođenih Rusijom i kandidat za članstvo u Evropskoj uniji. Putin je upozorio da bi izbor evropskog puta mogao imati visoku ekonomsku cijenu.
Prije nekoliko dana Rusija je također povukla svog ambasadora iz Jerevana na konsultacije. Posmatrači smatraju da su i nedavna ograničenja za uvoz armenskih poljoprivrednih proizvoda na rusko tržište dio rastućeg pritiska Moskve na Armeniju.
Zapad koristi priliku nastalu zbog napetosti između Jerevana i Moskve
Nakon tri decenije traganja za čvršćim uporištem na Kavkazu, Zapad sada maksimalno koristi raskol između Armenije i Rusije te ulaže ozbiljne napore kako bi Armeniju približio zapadnim strukturama.
Prelomni trenutak dogodio se u maju kada je u Jerevanu održan prvi samit Evropske unije i Armenije. Prisustvovali su mu predsjednica Evropske komisije Ursula von der Leyen i predsjednik Evropskog vijeća António Costa. Tom prilikom potpisani su sporazumi o saradnji u oblastima povezivosti, transporta, energetike, digitalne infrastrukture i sigurnosti, uz obostranu najavu produbljivanja političkih i ekonomskih odnosa. Evropska unija također je najavila novu civilnu partnersku misiju u Armeniji i proširenje saradnje u oblasti sigurnosti i odbrane. Istovremeno, Brisel je poslao timove koji će pomagati Armeniji u suzbijanju informacionog rata, cyber napada i stranog miješanja u izborni proces.
Na bilateralnom planu produbljeni su i odnosi između Jerevana i Washingtona. Posljednjih mjeseci američki državni sekretar Marco Rubio potpisao je novi sporazum o strateškom partnerstvu s Armenijom. Američki zvaničnici više puta su izrazili podršku političkim reformama u zemlji, dok su dvije strane pokrenule nove oblike saradnje u energetici, infrastrukturi i regionalnom transportu.
Jedan od tih projekata je takozvani „Trumpov koridor“, dio američke strategije povezivanja Azerbejdžana s Nahčivanom i drugim regionalnim transportnim pravcima na Kavkazu. Dok armenski lideri taj pristup vide kao način diverzifikacije ekonomskih partnera, Moskva ga smatra direktnim instrumentom za smanjenje ruske geopolitičke uloge u regiji.
Ipak, Pašinjan je više puta naglasio da približavanje Evropi ne znači prekid odnosa s Rusijom. Prema njegovim riječima, Armenija i dalje želi sarađivati unutar Evroazijske ekonomske unije, ali istovremeno ima pravo razvijati odnose s Evropskom unijom i Sjedinjenim Državama.
Rastuće približavanje Zapada Armeniji nije rezultat samo inicijativa Washingtona i Brisela. I sam Jerevan šalje pozitivne signale i aktivno stvara pretpostavke za dublju saradnju.
Pašinjanova vlada posljednjih sedmica poduzela je dodatne korake prema Zapadu. Među njima su produbljivanje saradnje s Evropskom unijom, širenje sigurnosne saradnje sa zapadnim državama, kupovina vojne opreme od Francuske i Indije umjesto oslanjanja isključivo na Rusiju, te zamrzavanje aktivnog učešća u Organizaciji ugovora o kolektivnoj sigurnosti (CSTO), koju predvodi Moskva.
Čak je i na nedavnoj vojnoj paradi u Jerevanu veliki dio prikazane opreme bio neruskog porijekla, što su mnogi posmatrači protumačili kao simbol strateškog zaokreta zemlje.
U takvim okolnostima, zvaničnici Kremlja pažljivo i s dozom zabrinutosti prate predstojeće izbore u Armeniji. Produžetak Pašinjanovog mandata mogao bi dodatno ubrzati okretanje zemlje prema Zapadu i direktno uticati na ruski strateški položaj na Kavkazu.
Međutim, uprkos rastućem entuzijazmu za saradnju sa Zapadom u Armeniji i širom Kavkaza, ruski uticaj na sigurnosne, političke i ekonomske procese u regiji i dalje ostaje snažan. Zbog toga čak ni Pašinjanova vlada ne može u potpunosti izaći iz ruske strateške orbite te je prisiljena održavati osjetljivu ravnotežu između Istoka i Zapada.
Kako se rivalstvo između Rusije i NATO-a pojačava širom postsovjetskog prostora, svaki nagli zaokret prema Zapadu mogao bi za Armeniju donijeti složene sigurnosne i geopolitičke posljedice te izazvati dodatne napetosti.
Općenito gledano, predstojeći izbori mogli bi biti jedan od najvažnijih političkih događaja u Armeniji od sticanja nezavisnosti nakon raspada Sovjetskog Saveza početkom devedesetih godina. Njihov značaj ne ogleda se samo u izboru novog saziva parlamenta. Oni predstavljaju svojevrsni indirektni referendum o budućem smjeru armenske vanjske politike, pri čemu će birači odlučivati između nastavka novousvojenog kursa približavanja Zapadu i očuvanja tradicionalnih veza s Rusijom. Zbog toga je ishod glasanja od strateškog značaja ne samo za Jerevan već i za Moskvu, Brisel, Washington i druge uticajne aktere na Južnom Kavkazu.
Ekskluzivno PISjournal
