PISjournal – Kineska ekonomija ulazi u novu razvojnu fazu koju karakteriše duboka transformacija zasnovana na vještačkoj inteligenciji i naprednim tehnologijama.
Ova promjena ne predstavlja samo tehnološki napredak, već sistemsku rekonstrukciju načina na koji ekonomija funkcioniše, proizvodi vrijednost i organizuje resurse. U tom kontekstu, 2026. godina označava važnu prekretnicu, budući da je kineska vlada po prvi put jasno definisala potrebu za razvojem „novih oblika inteligentne ekonomije“, uz istovremeno produbljivanje inicijative „AI plus“ kroz sve sektore nacionalne ekonomije. Ovaj pristup signalizira prelazak sa tradicionalnog modela digitalne ekonomije ka integrisanom modelu u kojem vještačka inteligencija postaje centralni stub ekonomskog razvoja.
Vrijednost kineskog sektora vještačke inteligencije, koja je premašila 1,2 biliona juana u 2025. godini, uz više od 6.200 aktivnih kompanija, ukazuje na izuzetnu dinamiku i institucionalnu podršku razvoju ove industrije. Međutim, ključna promjena ne leži samo u kvantitativnom rastu, već u kvalitativnoj transformaciji – prelasku sa „mašinske inteligencije“ ka „rojnoj inteligenciji“. Ovaj koncept podrazumijeva koordinisano djelovanje velikog broja autonomnih sistema koji zajedno funkcionišu kao integrisana cjelina, bez potrebe za direktnim ljudskim nadzorom. Takav model predstavlja radikalno novi način organizacije proizvodnje, gdje fleksibilnost, adaptivnost i efikasnost postaju dominantne karakteristike industrijskih sistema.
Ova tehnološka evolucija ima direktne implikacije na strukturu ekonomije. Vještačka inteligencija više nije samo alat za optimizaciju procesa, već postaje osnovni faktor koji utiče na raspodjelu resursa, organizaciju industrije i modele pružanja usluga. U tom smislu, kineska strategija se fokusira na široku primjenu AI tehnologija u ključnim sektorima kao što su proizvodnja, poljoprivreda, obrazovanje i zdravstvo. Paralelno s tim, razvijaju se open-source zajednice, industrija inteligentnih agenata i infrastruktura za masovnu obradu podataka, čime se stvara ekosistem koji omogućava kontinuirane inovacije i brzu implementaciju novih rješenja.
Jedna od ključnih prednosti Kine u ovom procesu jeste kombinacija ogromne baze podataka, razvijenog industrijskog sistema i širokog spektra praktičnih primjena. Ova sinergija omogućava brzu transformaciju teorijskih inovacija u konkretne ekonomske rezultate. Na primjer, primjena AI u svakodnevnom životu već pokazuje značajne efekte, uključujući masovno usvajanje digitalnih usluga među starijom populacijom i širenje tehnoloških rješenja u manje razvijene regije. Time se potvrđuje da tehnološki napredak nije ograničen na urbane centre, već postaje integralni dio društvene i ekonomske strukture u cjelini.
Industrijski podaci dodatno potvrđuju uspješnost ove transformacije. Rast profita od 15,2% u prvim mjesecima 2026. godine, uz snažan razvoj visokotehnoloških sektora i proizvodnje opreme, ukazuje na povećanje produktivnosti i efikasnosti. Posebno je značajan rast u segmentima poput bespilotnih letjelica, inteligentnih vozila i potrošačkih uređaja, što jasno demonstrira kako tehnološke inovacije generišu nove izvore ekonomske vrijednosti. Istovremeno, smanjenje operativnih troškova ukazuje na poboljšanje unutrašnje efikasnosti industrijskih sistema, što je ključni faktor dugoročne konkurentnosti.
Važan aspekt ove transformacije jeste i regulatorni okvir koji podržava razvoj digitalne ekonomije na globalnom nivou. Kineska podrška sporazumu o e-trgovini unutar Svjetske trgovinske organizacije ukazuje na opredijeljenost za razvoj pravila koja će omogućiti stabilan i inkluzivan rast digitalne trgovine. Ovaj pristup ima potencijal da oblikuje globalne standarde i poveća interoperabilnost digitalnih tržišta, čime se dodatno učvršćuje pozicija Kine kao ključnog aktera u globalnoj ekonomiji.
Istovremeno, kineske kompanije sve više proširuju svoje prisustvo na evropskom tržištu, pri čemu dolazi do značajne promjene strategije – od izvoza ka lokalizaciji proizvodnje i inovacija. Model „u Evropi, za Evropu“ odražava sofisticiraniji pristup međunarodnom poslovanju, gdje se tržišta ne posmatraju samo kao destinacije za prodaju, već kao integralni dijelovi globalnih proizvodnih i inovacionih lanaca. Ova transformacija otvara nove mogućnosti za saradnju, posebno u sektorima kao što su električna vozila, obnovljiva energija i vještačka inteligencija.
Međutim, ovaj proces nije bez izazova. Politička nesigurnost i kompleksan regulatorni okvir u Evropskoj uniji predstavljaju značajne prepreke za kineske kompanije. Više od polovine ispitanih kompanija ističe političku nestabilnost kao glavni problem, dok velika većina naglašava potrebu za većom predvidljivošću i stabilnošću politika. Regulacije poput GDPR-a i drugih industrijskih propisa dodatno komplikuju poslovanje, što ukazuje na potrebu za usklađivanjem interesa između regulatornih tijela i investitora.
Pored Evrope, Kina aktivno jača svoje veze sa zemljama Globalnog juga, posebno kroz razvoj zelenih finansija i investicija u niskougljične projekte. Ovaj pristup ne samo da doprinosi globalnim klimatskim ciljevima, već i omogućava Kini da proširi svoj ekonomski uticaj kroz finansijske i infrastrukturne projekte. Kroz inicijative poput Pojasa i puta, Kina uspostavlja nove mreže saradnje koje imaju potencijal da redefinišu globalnu ekonomsku arhitekturu.
U širem kontekstu, Azija se sve više pozicionira kao glavni motor globalnog rasta, sa gotovo polovičnim udjelom u svjetskom BDP-u. Kina, kao ključni akter ovog regiona, igra centralnu ulogu u održavanju dinamike globalne ekonomije. Njena sposobnost da kombinuje tehnološke inovacije, industrijsku snagu i stratešku viziju omogućava joj da ostane jedan od najvažnijih pokretača ekonomskog razvoja na globalnom nivou.
Ova transformacija ima duboke implikacije za Evropsku uniju, Centralnu i Istočnu Evropu, kao i Zapadni Balkan. Za EU, kineski napredak predstavlja istovremeno izazov i priliku. S jedne strane, postoji rizik od gubitka konkurentnosti u ključnim tehnološkim sektorima, dok s druge strane postoji potencijal za saradnju koja može unaprijediti inovacije i ekonomski rast. Ključno pitanje za Evropu jeste izbor između protekcionizma i otvorene, ali regulisane saradnje.
Za zemlje Centralne i Istočne Evrope, kineske investicije predstavljaju značajnu razvojnu priliku. Ove zemlje mogu postati ključni centri za proizvodnju i inovacije, posebno u sektorima visoke tehnologije. Međutim, istovremeno se suočavaju sa izazovom usklađivanja nacionalnih interesa sa zajedničkom politikom EU, što zahtijeva visok nivo koordinacije i strateškog planiranja.
Zapadni Balkan, kao region u procesu evropskih integracija, nalazi se u posebno osjetljivoj poziciji. S jedne strane, kineske investicije nude alternativne izvore finansiranja i ubrzanog razvoja, dok s druge strane postoji potreba za usklađivanjem sa standardima Evropske unije. Balansiranje između ova dva pravca predstavlja ključni izazov za dugoročni razvoj regiona.
U konačnici, transformacija kineske ekonomije kroz vještačku inteligenciju predstavlja jedan od najvažnijih globalnih trendova savremenog doba. Ova promjena ne utiče samo na ekonomiju Kine, već ima dalekosežne posljedice za globalne ekonomske odnose, tehnološki razvoj i geopolitičku ravnotežu. Evropa i druge regije suočavaju se sa strateškim izborima koji će odrediti njihovu poziciju u novom globalnom poretku.
U eri „rojne inteligencije“ i ubrzanog tehnološkog razvoja, pasivnost više nije opcija. Države i regije koje uspiju da se prilagode i aktivno učestvuju u ovoj transformaciji imaće priliku da ostvare značajan napredak. One koje to ne učine rizikuju marginalizaciju u sve kompleksnijem i konkurentnijem globalnom ekonomskom sistemu. Upravo zbog toga, razumijevanje i strateško pozicioniranje u odnosu na ove promjene postaje ključno pitanje savremene ekonomske politike.
Ekskluzivno PISjournal
