PISjournal – Ideja američkog predsjednika Donalda Trumpa da bi Kanada jednog dana mogla postati 51. savezna država Sjedinjenih Američkih Država sve je manje nalik provokativnoj političkoj poruci, a sve više simbolu duboke promjene u odnosima između Washingtona i njegovih tradicionalnih saveznika. Dok Tramp govori o Kanadi u kontekstu američkog kontinentalnog prostora, ekonomskih interesa i nacionalne sigurnosti, Ottawa sve otvorenije traži prostor za jačanje veza s drugim centrima moći.
Najnoviji signal u tom pravcu stigao je iz Brisela. Predsjednica Evropske komisije Ursula von der Leyen predložila je Kanadi status pridruženog člana Evropske unije. Prijedlog je iznijela tokom obraćanja o stanju Unije u Strasbourgu, a kanadski premijer Mark Carney, koji je prisustvovao događaju, dočekao ga je s entuzijazmom. Iako još nije sasvim jasno šta bi takav status konkretno podrazumijevao, sama činjenica da se o njemu ozbiljno govori pokazuje koliko se evropsko-kanadski odnosi mijenjaju.
Kanada i Evropska unija već imaju razvijene političke i ekonomske odnose. Na snazi je Sveobuhvatni ekonomski i trgovinski sporazum, poznat kao CETA, koji je otvorio značajan prostor za trgovinu i investicije između dvije strane. Međutim, eventualni novi oblik institucionalnog približavanja mogao bi odnose podići na viši nivo i Kanadi omogućiti dublje uključivanje u pojedine evropske ekonomske, sigurnosne i političke inicijative.
U pozadini svega nalazi se pogoršanje odnosa između Washingtona i njegovih tradicionalnih partnera. Kanada je decenijama bila jedan od najbližih američkih saveznika. Njihove ekonomije su duboko povezane, granica između dvije zemlje jedna je od najprometnijih na svijetu, a sigurnosna saradnja je desetljećima građena kroz NATO i druge mehanizme. Ipak, Trampova politika carina i njegov sve agresivniji pristup prema Kanadi ozbiljno su narušili raniji model odnosa.
Posebno je simbolična bila objava američkog predsjednika na kojoj su Kanada i Grenland prikazani pod američkom zastavom. Grenland je dio Kraljevine Danske, države članice Evropske unije, što je čitavoj poruci dalo dodatnu geopolitičku dimenziju. Dok Washington govori o interesima na sjeveru i mogućem širenju američkog utjecaja, Kanada istovremeno traži nove partnere s kojima bi mogla razvijati odnose nezavisnije od SAD-a.
U tom kontekstu EU se pojavljuje kao prirodan partner. Evropskom tržištu potrebni su energenti, sirovine i strateški minerali, dok Kanada posjeduje ogromne prirodne resurse. S druge strane, evropsko tržište od oko 450 miliona potrošača predstavlja za Kanadu značajnu alternativu američkom tržištu.
To je posebno važno jer je Kanada historijski izrazito zavisna od trgovine sa Sjedinjenim Američkim Državama. Oko 72 posto kanadskog izvoza i dalje odlazi na američko tržište. Međutim, podaci ukazuju na postepenu promjenu obrasca. Tokom 2025. godine kanadski izvoz u SAD smanjen je za približno šest posto, dok je izvoz prema drugim tržištima porastao za 17,2 posto.
Ti brojevi sami po sebi ne znače da Kanada napušta američko tržište. Za takav zaokret bilo bi potrebno mnogo godina, s obzirom na duboku integraciju dvije ekonomije. Međutim, pokazuju da Ottawa pokušava smanjiti svoju zavisnost od jednog ekonomskog partnera.
Kanadski značaj za SAD pritom je mnogo veći od trgovinske statistike. Kanada je jedan od ključnih dobavljača energije američkoj ekonomiji i najveći strani dobavljač nafte Sjedinjenim Državama. Istovremeno, zemlja raspolaže velikim količinama kritičnih minerala koji postaju sve važniji za savremenu industriju, tehnologiju, energetiku i vojnu proizvodnju.
Kanada ima i izuzetno važan geografski položaj. Gotovo polovina njene teritorije nalazi se u arktičkoj zoni, zbog čega je zemlja važan akter u sve intenzivnijem nadmetanju oko Arktika. Otapanje leda, otvaranje novih pomorskih pravaca i rast interesa velikih sila za sjeverni polarni prostor povećavaju stratešku vrijednost Kanade.
Tu se pojavljuje još jedan element približavanja Evropskoj uniji – sigurnost i odbrana. Kanada je uključena u evropski program SAFE za zajedničku nabavku odbrambene opreme, kao prvi učesnik izvan Evrope. Time se saradnja između Kanade i EU širi izvan klasične trgovine i ulazi u područje strateške sigurnosti.
Ako se ovaj proces nastavi, Kanada bi mogla postati svojevrsni eksperiment za druge američke saveznike. Pitanje više nije samo koliko se Ottawa može udaljiti od Washingtona, već i da li druge države mogu koristiti odnose s Evropskom unijom, Kinom, Indijom i drugim centrima moći kako bi povećale vlastiti manevarski prostor.
Australija pažljivo prati razvoj događaja. Ministar trgovine Don Farrell izjavio je da će Canberra s velikim interesovanjem pratiti ono što kanadski premijer Carney radi u odnosima s EU. Australija je također signalizirala spremnost da razmotri različite mogućnosti budućih aranžmana s evropskim blokom.
To je značajno jer je Australija, poput Kanade, tradicionalni američki saveznik. Obje zemlje imaju duboke sigurnosne veze sa Washingtonom, uključujući saradnju kroz šire strukture zapadnog savezništva. Međutim, obje su istovremeno svjesne da se svjetski poredak mijenja i da pretjerana zavisnost od jednog partnera može postati ekonomski i politički rizik.
U Evropi se paralelno otvara još jedno pitanje. Škotska, Vels i Sjeverna Irska posljednjih godina sve otvorenije raspravljaju o vlastitim ustavnim budućnostima, dok u pojedinim političkim krugovima postoji interes za ponovno približavanje Evropskoj uniji. To dodatno pokazuje da se evropski prostor suočava s vlastitim procesima političkog preoblikovanja.
Sve ove promjene ne znače da se tradicionalni saveznički odnosi raspadaju preko noći. Sjedinjene Države i dalje imaju ogromnu ekonomsku, vojnu i političku težinu, a Kanada, Australija i evropske države ostaju duboko povezane s Washingtonom. Ipak, način na koji se ti odnosi grade očigledno se mijenja.
Trumpova ideja o Kanadi kao 51. američkoj saveznoj državi tako dobija paradoksalan odgovor. Umjesto približavanja Washingtonu pod američkim uslovima, Ottawa traži širi prostor za saradnju s Evropom. Ako bi sličan proces počele slijediti i druge zemlje, američki savezni sistem u širem zapadnom bloku mogao bi postati mnogo manje jednostran.
Kanada se, dakle, ne okreće Evropi zato što može jednostavno zamijeniti SAD Evropskom unijom. Njena ekonomija, sigurnost i geografija i dalje su snažno povezane sa Sjedinjenim Državama. Ali Ottawa pokazuje da želi više opcija. A upravo mogućnost izbora partnera postaje jedna od najvažnijih karakteristika novog multipolarnog svijeta.
U tom smislu, priča o Kanadi i EU mnogo je veća od jednog evropskog prijedloga ili jedne Trumpove izjave. Ona govori o postepenom preuređivanju odnosa među tradicionalnim saveznicima, o pokušaju srednjih sila da smanje zavisnost od Washingtona i o rastućoj ulozi Evropske unije kao samostalnog geopolitičkog aktera.
Ako Kanada uspije izgraditi dublje veze s Evropom, a Australija krene sličnim putem, posljedice neće biti ograničene na trgovinu. One bi mogle označiti početak šireg procesa u kojem američki saveznici sve manje djeluju kao dio jedinstvenog političkog bloka, a sve više traže vlastite puteve kroz sve složeniji međunarodni poredak.
Ekskluzivno PISjournal
