Admir Lisica
Autor je magistar historije, istraživač u oblasti regionalnih političkih odnosa, međunarodnih politika i dijaspornih zajednica. Doktorant je na Fakultetu političkih nauka u Sarajevu.
PISjournal – Ukoliko pratimo hronologiju događaja u odnosima na relaciji Srbija – Crna Gora, nije teško zaključiti kakve aspiracije Srbija ima prema državi sa kojom je prije svega dvadesetak godina činila državnu zajednicu!
Za ostvarivanje vlastitih aspiracija u Crnoj Gori, režim u Beogradu koristi srpski element u Crnoj Gori, koji je podržan od strane i drugih aktera poput veoma moćne i utjecajne Srpske pravoslavne crkve – SPC.
Prema mišljenju različitih istraživača koji su se bavili ovom problematikom, srpski nacionalni element u Crnoj Gori, podržan od Srpske pravoslavne crkve – SPC , predstavlja ključni problem u ostvarivanju demokratskih vrijednosti ove države. Ovo kreiranje tenzija podstiče vjersku netrpeljivost, širi mržnju prema manje brojnim narodima i negira državni, nacionalni, jezički i crkveni identitet Crnogoraca. Ovakav pristup suprotstavlja se principima slobode, jednakosti i tolerancije, ključnim stubovima demokratskog društva. Dodatno, prisutan je i jak uticaj Rusije, koja vidi Crnu Goru kao potencijalnu enklavu iz koje želi djelovati kako bi stvarala nemire i sukobe.
Ruski uticaj može izazvati dodatne poteškoće u održavanju stabilnosti i razvoju demokratskih institucija u Crnoj Gori. Otpor Crne Gore prema takvim vanjskim pritiscima ključan je za očuvanje njenog suvereniteta i nezavisnosti. Ključna uloga u tom procesu leži u jačanju domaćih institucija, promociji demokratskih vrijednosti i sloboda, kao i izgradnji snažnog nacionalnog identiteta koji poštuje raznličitost i prava svih građana. Napredak ka demokratiji u Crnoj Gori zavisiće i od aktivnog angažovanja građana, podrške međunarodne zajednice koja podržava demokratske procese, kao i od odlučnosti vlasti da se suprotstavi pritiscima i zaštiti temeljne vrijednosti demokratije.
Ideja o “srpskom svetu“ teži nametanju zajedničkog identiteta, bez poštovanja multietničkog i multikonfesionalnog karaktera Crne Gore. Ovo predstavlja ozbiljnu prijetnju demokratskim vrijednostima, ljudskim pravima i slobodama, kao i očuvanju državne nezavisnosti. Prisustvo istih aktera na političkoj sceni, moralnih patuljaka i marioneta “srpskog sveta“, podseća na period početkom devedesetih. Oni koji su tada širili ratne pokliče sa parolom “Srbi svi i svuda“ danas često zastupaju slične nacionalističke ideje, stavljajući u pitanje osnovne principe demokratije i ravnoteže u društvu. Uz to, politička atmosfera u Crnoj Gori često je isprepletana podjelama i tenzijama, što otežava dijalog i izgradnju konsenzusa.
Snažno ukorijenjene nacionalističke retorike i politički pritisci mogu otežati slobodu izražavanja i učešće svih građana u političkom životu. Da bi se prevazišli ovi izazovi, ključno je jačanje demokratskih institucija, podrška nezavisnim medijima, i promocija inkluzivnog političkog dijaloga.
Augustovska većina iz 2020., čiji akteri vrše vlast i nakon izbora 2023. godine, uglavnom je sačinjena od političkih subjekata koji imaju bliske i manje ili više otvorene veze sa zvaničnim Beogradom, kao i vlastima u Banja Luci, koji koordinisano sprovode politiku tzv. „srpskog sveta“, koja ima za cilj, pored ostalog, i nestanak Crne Gore kao nezavisne i suverene države. Važno je istaći da većina političkih aktera koji su trenutno na vlasti u Crnoj Gori ima političke korijene u Socijalističkoj narodnoj partiji (SNP), koja je promovisala i sprovodila politiku koherentu sa interesima Beograda i protivila se obnovi nezavisnosti Crne Gore. Utjecaj zvaničnog Beograda na procese u Crnoj Gori posebno se ogleda, pored djelovanja u medijima, i kroz djelovanje Srpske Pravoslavne Crkve – SPC koja je, pored ostalog, grubim miješanjem u predizbornu kampanju doprinijela smjeni vlasti 2020.
Dolaskom na vlast prosrpski orijentirane Vlade, predvođene predsjednikom Zdravkom Krivokapićem, manjine su potisnute iz vlasti, što je bila jasna poruka da nova većina neće aktivno raditi na unapređenju demokratskih procesa u Crnoj Gori. Neposredno prije dolaska na vlast DF-a i stranaka koje su s njom činile nestabilnu koaliciju, srbijanski mediji ofanzivno su djelovali, a na ulicama crnogorskih gradova organizirani su protesti crnogorskih Srba, što je rezultiralo općim osjećajem nesigurnosti. Zvanična Srbija se nikada nije odrekla uticaja na političke procese u Crnoj Gori.
Nedostatak demokratije u Srbiji uz tradicionalnu težnju da se upravlja procesima u susjednim državama uz primjenu ne demokratskih sredsava uz primjenu sile i drugih nedozvoljenih sredstava uz upotrebu i SPC želi nametnuti političku vlast Crnoj Gori i ugroziti njen euroatlanski put. Utjecaj Srbije u prethodnim godinama bio je vidljiv i na izborne procese unutar Crne Gore, te se može zaključiti kako uprkos odvajanju Crne Gore od Srbije u političkom smislu još davna 2006. godine i dalje postoji veliki utjecaj Srbije na sve političke procese unutar Crne Gore, a što u velikoj mjeri utječe na stagniranje i nazadovanje demokratije.
Iako smo duboko “zagazili” u 2025. godinu utjecaj zvanične Srbije na procese u Crnoj Gori ne gubi intenzitet. Reklo bi se da on samo modificira metodologiju vlastitog djelovanja, ali cilj ostaje isti – potčiniti Crnu Goru, te je ustrojiti na način kako to isključivo odgovara režimu Aleksandra Vučića.
Demokratija države Crne Gore bit će na udaru sve dok se aspiracije Beograda ne budu korigirale prema Crnoj Gori i njenim institucijama, do tada, ovakvi tekstovi će biti česti, a istraživači će zajednički moći da konstatiraju nedemokratski odnos režima Aleksandra Vučića prema svojoj komšijskoj državi.
Srpske Srpske Srpske Srpske Srpske
Ekskluzivno PISjournal
