PISjournal – Rusko pripajanje Krima 2014. godine i njena potpuna invazija na Ukrajinu 2022. godine fundamentalno su promijenili evropsku sigurnosnu paradigmu. Smanjene vojske i profesionalni vojni modeli koji su se pojavili nakon Hladnog rata počeli su se činiti neadekvatnima suočeni s agresivnom politikom Moskve. U tom kontekstu, zemlje poput Njemačke i Francuske signalizirale su mogući povratak regrutaciji dok su nastojale ojačati svoje oružane snage.
U Njemačkoj je ministar odbrane Boris Pistorius otvoreno izjavio da bi se, ako se broj dobrovoljaca pokaže nedovoljnim, ponovo mogla razmotriti obavezna vojna služba. Kršćansko-demokratska unija (CDU) usvojila je na stranačkom kongresu program kojim se poziva na postepeni povratak regrutaciji. U Francuskoj je predsjednik Emmanuel Macron nastojao ojačati model „univerzalne nacionalne službe“ za mlade ljude. Ovi događaji su ponovo istakli napetost između liberalnih vrijednosti i sigurnosnih problema u sigurnosnim politikama Evropske unije.
Danas se Evropa nalazi uhvaćena između svoje posvećenosti zaštiti slobode i individualnih prava s jedne strane i potrebe za izgradnjom odvraćajuće moći protiv ruske prijetnje s druge strane. Ova dilema postala je jedna od najkritičnijih debata koje oblikuju buduću sigurnosnu arhitekturu i društvenu koheziju kontinenta.
Razlozi za regrutaciju
Obnovljena debata EU o regrutaciji proizilazi iz više faktora. Njemačka, koja ima jednu od najvećih armija na kontinentu, suočava se sa značajnim nedostatkom osoblja. Načelnik Generalštaba Carsten Breuer izjavio je da zemlji treba 460.000 vojnika da bi održala svoje odbrambene kapacitete, dok trenutni broj iznosi oko 182.000, ističući hitnu potrebu za najmanje 100.000 dodatnih vojnika. Ovaj izazov nije jedinstven za Njemačku. Nedostatak profesionalnih vojnika, u kombinaciji sa starenjem stanovništva, utiče na sve evropske zemlje. Sigurnosne analize ukazuju na to da su takvi nedostaci odlučujući faktor u vraćanju regrutacije na dnevni red, jer sami dobrovoljni sistemi ne mogu zadovoljiti zahtjeve velikih vojnih operacija.
Ovaj nedostatak nije ograničen samo na aktivne borce; moderno ratovanje uveliko se oslanja na ključne pomoćne uloge, uključujući nosače municije, vozače kamiona, medicinsko osoblje i logističko osoblje. Evropske vojske također doživljavaju ozbiljne nedostatke u ovim oblastima.
S druge strane, nove ruske sigurnosne politike prisilile su države EU da prošire svoje vojske. Na samitu NATO-a u Vilniusu 2023. godine, Rusija je definirana kao „najdirektnija i najveća prijetnja“, a države članice su se složile da povećaju izdvajanja za odbranu na najmanje 2% BDP-a i da uspostave snage visoke spremnosti od 300.000 vojnika. Smanjenje američkih sigurnosnih obaveza u Evropi dodatno je prisililo EU da preuzme veći teret.
Još jedan faktor koji pokreće debatu o regrutaciji u EU je unutrašnja sigurnost. Ilegalne migracije duž balkanske rute i preko Mediterana pooštrile su politiku sigurnosti granica. Istovremeno, porast krajnje desničarskih pokreta, radikalizacije i terorizma u Evropi učinio je neophodnim da vojske igraju aktivnu ulogu ne samo u vanjskoj odbrani već i u unutrašnjoj sigurnosti. To pokazuje da se vojni kapaciteti moraju proširiti ne samo kako bi se suprotstavili ruskoj prijetnji, već i kako bi se zaštitio domaći red.
Uzeti zajedno, ovi faktori pokazuju da se debata o regrutaciji u EU odnosi na nedostatak osoblja, logističke nedostatke, zabrinutost za unutrašnju sigurnost, otpornost društva, raspodjelu tereta NATO-a i rusku prijetnju.
Reakcije javnosti u Evropi
Obnovljena debata o regrutaciji u Evropi pojavljuje se kao direktan izazov liberalnim vrijednostima kontinenta. Za društva koja su dugo davala prioritet individualnim slobodama i voluntarizmu, državno prisiljavanje mladih ljudi na vojnu službu predstavlja značajan prekid. Mlađe generacije, posebno, stavljaju veći naglasak na obrazovanje, razvoj karijere i globalnu mobilnost, a ne na vojnu dužnost. Kao rezultat toga, ideja obavezne službe počiva na krhkom tlu u smislu javnog pristanka.
Ankete javnog mnijenja pokazuju da, iako regrutacija uživa određenu podršku u zemljama poput Njemačke i Francuske, protivljenje je jače u Španiji i Ujedinjenom Kraljevstvu. U tom kontekstu, kritičari tvrde da regrutacija rizikuje normalizaciju autoritarnih tendencija u ime nacionalne sigurnosti. Stoga se produbljuje napetost između sigurnosnih briga Evrope i njenih liberalnih vrijednosti. Budući odbrambeni kapacitet kontinenta bit će testiran ne samo u vojnom smislu, već i u odnosu na društvenu koheziju i demokratski legitimitet.
Stav Turske
U ovakvoj situaciji, evropske zemlje su nastojale obnoviti vojske koje su smanjile nakon Hladnog rata. Pored novih aranžmana o vojnoj službi u Njemačkoj i Francuskoj, zemlje poput Švedske, Litvanije, Latvije i Hrvatske ponovo su uvele regrutaciju, dok Grčka, Austrija, Švicarska, Finska i Norveška i dalje održavaju tu obavezu.
Turska zauzima posebno mjesto u ovoj jednačini. Kao jedna od zemalja koje još uvijek provode obaveznu vojnu službu, Turska je i članica NATO-a i ključni akter u regionalnoj sigurnosnoj arhitekturi. Njen sistem predstavlja hibridni model: Obavezna služba se nastavlja uz napore za jačanje profesionalnih jedinica i dobrovoljnih programa. Zbog toga je Turska važna referentna tačka u tekućim evropskim debatama. Evropske odluke o regrutaciji odražavaju kraj njenog dugog mirovnog perioda i intenziviranje geopolitičke konkurencije.
